Vendosja nën masë sigurie e Vlora Hysenit, e cila për më shumë se tre vite drejtoi Shërbimin Informativ Shtetëror, ka nxjerrë jo vetëm një hetim të ndjeshëm penal, por edhe pikëpyetje serioze mbi mënyrën si institucionet po e menaxhojnë një çështje që prek direkt sigurinë dhe besueshmërinë e shtetit. Ndaj saj rëndojnë dyshime për përkrahje të autorit të krimit dhe zbulim të akteve ose të dhënave sekrete.
Masa e sigurisë u bë publike kur Hyseni ishte jashtë vendit
Sipas versionit zyrtar, hetimi ndaj Hysenit është pjesë e një procedimi të nisur më herët. Masat u bënë publike në një kohë kur ajo ndodhej në Baku, në një vizitë pune.
Ky detaj ka shtuar debatin për kohën dhe formën e ndërhyrjes, pasi kemi të bëjmë me ish-kreun e një institucioni që trajton informacion të klasifikuar dhe mban marrëdhënie të drejtpërdrejta me partnerë ndërkombëtarë të sigurisë.
Shala: SPAK duhej të kishte zgjedhur një rrugë tjetër institucionale
Eksperti i sigurisë Xhavit Shala ka kundërshtuar mënyrën e veprimit, duke argumentuar se Prokuroria e Posaçme duhej të kishte gjetur një zgjidhje tjetër që të ruante njëkohësisht hetimin dhe reputacionin e shërbimit.
Sipas tij, një rrugë më institucionale mund të kishte qenë kërkesa për dorëheqje, në vend të një ekspozimi publik që prek drejtpërdrejt imazhin e SHISH. Shala ka theksuar gjithashtu se kjo ngjarje nuk duhet të përkthehet automatikisht si dështim i të gjithë institucionit.
Dyshimet janë të rënda, por jo një verdikt fajësie
Akuzat që lidhen me të dhëna sekrete janë ndër më të ndjeshmet që mund të ngrihen ndaj një zyrtari të këtij niveli. Megjithatë, në këtë fazë bëhet fjalë për dyshime hetimore dhe jo për një përfundim gjyqësor mbi fajësinë.
Shala ka vlerësuar se nuk duhet të krijohet menjëherë lidhja se janë cenuar automatikisht interesat madhore të sigurisë kombëtare. Sipas tij, çështja mund të lidhet më shumë me ndërthurje raportesh personale dhe funksioni sesa me një skenar të drejtpërdrejtë që dëmton vendin.
Partnerët e NATO-s kërkojnë qartësi, jo mjegull institucionale
Pikërisht sepse çështja prek sekretin shtetëror dhe drejtimin e shërbimit inteligjent, presioni tani kalon edhe te menaxhimi institucional i pasojave. Sipas Shalës, nevojitet hetim i brendshëm dhe sqarim i plotë i partnerëve ndërkombëtarë.
Ai ka nënvizuar se Shqipëria është vend anëtar i NATO-s dhe se ruajtja e besimit me aleatët nuk mund të lihet në terr informativ. Përtej debatit penal, mbetet thelbësore të provohet se mekanizmat e sigurisë vazhdojnë të funksionojnë normalisht dhe pa cenuar bashkëpunimin me partnerët.
Në qendër të debatit mbetet edhe urgjenca e masës
Hetimi pritet të sqarojë jo vetëm përgjegjësitë konkrete të Hysenit, por edhe nëse kishte proporcionalitet dhe urgjencë për masën e arrestit shtëpiak. Kjo është një pikë që ngre pyetje të forta, sidomos kur bëhet fjalë për një figurë kaq të ndjeshme në arkitekturën e sigurisë shtetërore.
Ndërkohë, SHISH pritet të vijojë funksionimin me një drejtues të ri të komanduar, në një moment kur transparenca institucionale mbetet e kufizuar dhe besimi publik kërkon më shumë se komunikim formal.
Çështja ndaj ish-drejtueses së SHISH është ende në fazë hetimi dhe çdo përgjegjësi mbetet për t’u provuar në rrugë gjyqësore.
Por mënyra si u ndërmor masa dhe ndikimi që kjo histori mund të ketë te reputacioni i shërbimit dhe te raportet me partnerët perëndimorë e bëjnë këtë dosje shumë më të gjerë se sa fati penal i një zyrtareje të vetme.