Kryeministri Edi Rama përdori foltoren e OKB-së për një fjalim të gjatë mbi inteligjencën artificiale, dezinformimin dhe rrezikun e manipulimit politik në epokën digjitale. Në qendër të argumentit të tij ishte pretendimi se teknologjia po përdoret për të depërtuar te opinioni publik me mesazhe të personalizuara, ndërsa si rast konkret solli episodin që e lidhi me të ashtuquajturin “revolucion i flamingove” në Tiranë.
Një fjalim mbi AI, pushtetin dhe kontrollin e opinionit
Rama argumentoi se rreziku kryesor nga inteligjenca artificiale nuk qëndron te ideja e një makine që del jashtë kontrollit, por te fakti që ajo mund t’u bindet në mënyrë perfekte aktorëve të gabuar. Sipas tij, këto sisteme nuk krijojnë vetë ambicie apo urrejtje, por shumëfishojnë interesat, frikërat dhe qëllimet e atyre që i përdorin.
Në thelb, kryeministri paraqiti një shqetësim politik më shumë sesa teknologjik: jo çfarë është makina në vetvete, por kush e komandon, kush përfiton dhe kush i shpëton përgjegjësisë kur vendimet ose narrativat prodhojnë pasoja publike.
Qeveria flet për transparencë, por ngre edhe një “pasqyrë digjitale”
Në fjalën e tij, Rama tha se Shqipëria ka futur inteligjencën artificiale në arkitekturën e qeverisë përmes instrumentit të quajtur “Diella”, me pretendimin për t’i bërë shërbimet publike më të aksesueshme, procedurat më transparente dhe shtetin më llogaridhënës.
Po ashtu, ai njoftoi se vendi po ndërton një “pasqyrë digjitale” të mbështetur te inteligjenca artificiale, që sipas versionit të qeverisë do të identifikojë manipulimin në kohë reale, do të testojë pretendimet dhe do të zbulojë struktura të koordinuara të shpërndarjes së përmbajtjes.
Megjithatë, vetë mënyra si përshkruhet ky mekanizëm ngre një debat të pashmangshëm: ku mbaron transparenca dhe ku nis rreziku që pushteti të fitojë mjete të reja për të ndërhyrë në fushën e informacionit publik. Rama këmbënguli se nuk bëhet fjalë për një “ministri të së vërtetës”, por për infrastrukturë transparence.
Rasti i “flamingove” dhe narrativa për bregdetin
Për të ilustruar tezën e tij, Rama solli si shembull një episod që e përshkroi si narrativë të fabrikuar për një “pushtim izraelit” të bregdetit shqiptar. Sipas tij, kjo histori u shpërnda në forma të ndryshme, të personalizuara sipas ndjeshmërive të grupeve të ndryshme të qytetarëve, duke nxitur frikë, zemëratë dhe mobilizim.
Kryeministri pranoi se qytetarët mund të kishin arsyet e tyre për të protestuar, por pretendoi se pjesë e reagimit publik u orientua edhe kundër një “armiku fantazmë”. Në këtë pikë, ai e lidhi rastin me atë që e quajti “revolucioni i flamingove” në Tiranë, si shembull i mënyrës se si një narrativë mund të amplifikohet dhe të marrë efekt politik real.
Në të njëjtën linjë, Rama ngriti shqetësimin se ndërhyrja në opinion dhe në zgjedhje nuk ka më nevojë vetëm për propagandë masive tradicionale, por mund të funksionojë përmes mesazheve të personalizuara për secilin votues.
Thirrje për rregulla ndërkombëtare dhe aleancë mes demokracive
Në fund të fjalimit, Rama mbrojti idenë se përgjigjja nuk është ngadalësimi i inteligjencës artificiale, por përshpejtimi i saj nën kontroll demokratik, transparent dhe të verifikueshëm. Sipas tij, demokracitë duhet të ndërtojnë sisteme të përbashkëta paralajmërimi dhe të mos i lënë vendet e vogla jashtë arkitekturës së mbrojtjes digjitale.
Ai kërkoi që qytetarët të informohen kur përmbajtja politike është gjeneruar ose manipuluar artificialisht, që të bëhet transparente kush e krijon dhe kush e financon shpërndarjen, si dhe që çdo përdorim publik i AI të ketë një zinxhir të qartë përgjegjësie njerëzore.
Mesazhi politik i fjalimit ishte i qartë: sipas Ramës, beteja e kohës sonë nuk zhvillohet vetëm në kufij apo në kuti votimi, por në vetë mendjen e qytetarit. Dhe pikërisht aty, sipas versionit që paraqiti në OKB, do të vendoset nëse teknologjia do t’i shërbejë lirisë apo manipulimit.
Fjalimi i Ramës në OKB e vendosi Shqipërinë në rolin e një vendi që pretendon të flasë për rreziqet e epokës digjitale nga përvoja e vet. Por krahas alarmit për manipulimin, mbetet po aq legjitime pyetja se sa garanci reale ekzistojnë që instrumentet e reja të shtetit të mos kthehen vetë në mekanizma kontrolli mbi informacionin dhe debatin publik.