Qeveria po hedh në tryezë një paketë të re ndryshimesh në procedurën penale, duke premtuar më shumë garanci për lirinë personale, privatësinë dhe standardet e hetimit. Në qendër të njoftimit të Edi Ramës ishte një pikë me ndikim të drejtpërdrejtë: telefonat dhe pajisjet elektronike, sipas versionit të prezantuar prej tij, nuk do të mund të kontrollohen pa vendim gjykate.
Qeveria synon të kufizojë arrestin me burg
Sipas kryeministrit, një nga ndryshimet kryesore lidhet me mënyrën si caktohen masat e sigurisë. Rama tha se gjykata duhet ta nisë vlerësimin nga liria dhe nga masat më të buta, jo nga paraburgimi si zgjidhje automatike.
Ai deklaroi se për veprat penale me dënim deri në 3 vjet nuk do të caktohen masa shtrënguese, ndërsa për ato nën 5 vjet nuk do të ketë arrest me burg. Në të njëjtën linjë, ai pretendoi se natyra e veprës penale nuk duhet të mjaftojë më për të justifikuar një masë sigurie, pa një rrezik konkret dhe aktual.
Rama shtoi se, nëse gjykata kopjon argumentet e prokurorit pa bërë vlerësim të pavarur, vendimi do të konsiderohet i pavlefshëm. Po ashtu, sipas tij, nevoja për vazhdimin e masës së sigurisë do të kontrollohet periodikisht dhe prokurori do të raportojë çdo muaj në gjykatë për ekzistencën e arsyeve që e mbajnë atë në fuqi.
Telefonat dhe pajisjet elektronike nën filtër gjyqësor
Një nga pikat më të ndjeshme të paketës së shpallur nga qeveria prek sekuestrimin dhe kontrollin e telefonave, kompjuterëve dhe pajisjeve të tjera elektronike. Rama tha se sekuestrimi nga policia ose prokuroria nuk do të nënkuptojë më automatikisht të drejtën për të hapur dhe kontrolluar të gjithë përmbajtjen e pajisjes.
Sipas tij, për të hyrë në përmbajtjen e një telefoni apo pajisjeje elektronike do të kërkohet vendim gjykate. Edhe në rastet e urgjencës, ndërhyrja, sipas versionit zyrtar të paraqitur, do t’i nënshtrohet më pas kontrollit gjyqësor.
Kryeministri deklaroi gjithashtu se çdo material i nxjerrë nga pajisja që nuk ka lidhje me hetimin duhet të asgjësohet. Të njëjtat garanci, sipas tij, do të aplikohen edhe për përgjimet, me kufizim të përdorimit të materialeve që nuk lidhen me objektin e çështjes.
Regjistrim me zë dhe figurë për marrjen në pyetje
Paketa e prezantuar parashikon edhe ndryshime në mënyrën si dokumentohen marrjet në pyetje dhe veprimet kryesore procedurale. Sipas Ramës, këto veprime do të regjistrohen me zë dhe figurë.
Ai tha se deklarimet e marra nën presion, me sjellje të papërshtatshme apo me dhunë nuk duhet të kenë vlerë procedurale. Në të njëjtën kohë, sipas ndryshimeve të paraqitura, në procesverbal duhet të përfshihen materialet që lidhen me hetimin, përfshirë edhe ato që mund të jenë në favor të personit nën hetim.
Njoftimi për procedimin dhe filtrimi i çështjeve para gjykatës
Një tjetër pikë që qeveria paraqet si garanci procedurale lidhet me informimin e personit ndaj të cilit është regjistruar një procedim penal. Rama deklaroi se personi ka të drejtë të dijë për regjistrimin e procedimit dhe se hetimet e fshehura për periudha të gjata nuk duhet të kthehen në rutinë.
Po ashtu, ai tha se prokuroria duhet të bëjë vlerësim të provave përpara se një çështje të dërgohet në gjykatë, duke pretenduar se aty duhet të shkojnë vetëm dosje me perspektivë reale. Në këtë paketë, sipas tij, përfshihet edhe forcimi i prezumimit të pafajësisë përtej sallës së gjyqit.
Rama pranon probleme në reformën në drejtësi
Gjatë prezantimit, kryeministri e lidhi paketën me bilancin 10-vjeçar të reformës në drejtësi. Ai përsëriti vlerësimin politik të shumicës se reforma ka ndryshuar sistemin dhe ka goditur pandëshkueshmërinë, por njëkohësisht pranoi se gjatë këtyre viteve janë shfaqur edhe deformime dhe dështime.
Ky pranim vjen ndërsa qeveria po përpiqet të riformatojë disa hallka të procedurës penale me argumentin e mbrojtjes së lirive dhe të privatësisë. Mbetet për t’u parë si do të përkthehen këto njoftime në draft konkret ligjor dhe sa nga këto garanci do të mbeten reale në praktikën e policisë, prokurorisë dhe gjykatave.
Për momentin, ndryshimet janë paraqitur si propozime politike nga kreu i qeverisë dhe jo si bilanc i provuar i sistemit. Pesha reale e tyre do të matet te teksti ligjor, te debati publik dhe mbi të gjitha te zbatimi në terren, aty ku procedura penale shpesh ka funksionuar ndryshe nga parimet e shpallura.