Tërheqja e forcave amerikane nga Iraku, e mbyllur më 30 shtator pas dy dekadash prani ushtarake, po shihet nga ekspertë të sigurisë si një zhvillim me pasoja të ndjeshme për ekuilibrat në rajon. Paralajmërimi kryesor është i qartë: boshllëku që mund të lërë Uashingtoni rrezikon të shfrytëzohet nga Teherani dhe nga rrjetet e tij të armatosura në Irak.
Teherani e lexon largimin si fitore politike
Irani, që prej vitesh mban peshë të konsiderueshme politike dhe ekonomike në Irak, e paraqiti fundin e pranisë ushtarake amerikane si një fitore të madhe strategjike. Sipas deklarimeve zyrtare iraniane, tërheqja u cilësua triumf për të ashtuquajturin “bosht të rezistencës”, rrjetin e aleatëve dhe grupeve militante të lidhura me Teheranin.
Ekspertë të cituar në analizat mbi zhvillimin vlerësojnë se mesazhi që mund të lexohet në Teheran është se presioni funksionon. Pikërisht ky perceptim, sipas tyre, mund ta shtyjë Iranin të testojë edhe më fort kufijtë e ndikimit të vet në Irak.
Milicitë proiraniane fitojnë më shumë hapësirë
Në terren, shqetësimi nuk lidhet vetëm me diplomacinë, por me strukturat e armatosura që veprojnë në Irak me mbështetje iraniane. Disa prej këtyre grupeve janë pjesë e Forcave të Mobilizimit Popullor, të futura formalizimisht në arkitekturën shtetërore të sigurisë, por me autonomi të konsiderueshme.
Sipas vlerësimeve të ekspertëve, grupe si Kataib Hezbollah mund ta interpretojnë largimin amerikan si dritë jeshile për të zgjeruar lirinë e veprimit, ndikimin mbi institucionet e sigurisë dhe presionin ndaj aktorëve të brendshëm, përfshirë edhe në Kurdistanin irakian. Kjo e bën më të paqartë kufirin mes autoritetit të shtetit dhe fuqisë së milicive.
Kurdistani irakian del më i ekspozuar
Një nga pikat më të ndjeshme mbetet veriu i Irakut. Mbyllja e një baze ajrore amerikane në Kurdistanin irakian dhe largimi i kapaciteteve të mbrojtjes ajrore shtojnë shqetësimet për cenueshmërinë e rajonit përballë sulmeve ose presionit nga grupet e lidhura me Iranin.
Rajoni kurd ka qenë edhe më herët objekt i sulmeve me raketa dhe dronë nga Irani, me justifikimin se atje veprojnë grupe opozitare kurde iraniane. Në këtë sfond, dobësimi i pranisë amerikane në terren shihet si faktor që mund të rrisë hapësirën e manovrës për aktorët e armatosur.
Rreziku i rikthimit të pasigurisë dhe i IS-it
Një tjetër alarm lidhet me mundësinë që paqartësia e re e sigurisë të shfrytëzohet nga Shteti Islamik. Edhe pse i dobësuar ndjeshëm krahasuar me vitet e kulmit, grupi mbetet aktiv në Irak dhe mund të kërkojë përfitim nga çdo vakum operacional.
Forcat irakiane kanë rritur kapacitetet e tyre ndër vite, por sipas vlerësimeve të ekspertëve, ato ende vuajnë mungesën e fuqisë ajrore dhe mbështetjes së plotë të pavarur. Pentagoni ka deklaruar se SHBA do të vijojë të ofrojë trajnime dhe inteligjencë, por kjo nuk e zhbën pikëpyetjen kryesore: sa realisht mund ta mbajë Bagdadi nën kontroll situatën pa praninë ushtarake amerikane në terren?
Për shumë irakianë, largimi i trupave amerikane është pritur si mbyllje e një kapitulli të gjatë dhe të rëndë që nisi me pushtimin e vitit 2003. Por përtej simbolikës politike, zhvillimi po hap një debat më të ashpër për atë që vjen më pas: më shumë sovranitet real për shtetin irakian, apo më shumë terren për milicitë, ndikimin iranian dhe pasigurinë?
Krahasimet me tërheqjen e vitit 2011 po rikthehen sërish në diskutim. Atëherë, vakumi i krijuar u pasua nga ngritja e Shtetit Islamik; këtë herë, frika është se historia mund të mos përsëritet identikisht, por pasojat e një boshllëku të ri mund të jenë sërish të rënda për Irakun dhe rajonin.