Sulmet ndaj bizneseve të vogla po nxjerrin në pah një tjetër kosto të protestave: jo ndaj pushtetit që kundërshtohet, por ndaj qytetarëve që jetojnë nga puna e tyre e përditshme. Mes mungesës së mbrojtjes efektive nga shteti dhe frikës për dëme, shumë pronarë po mbyllin aktivitetin ose po përpiqen të shmangin shkatërrimin me mjete improvizuese.
Bizneset e vogla mes protestës dhe pasigurisë
Në terren raportohen biznese të djegura, xhama të thyer dhe fasada të dëmtuara. Ndërkohë, disa pronarë kanë ulur qepenat, ndërsa të tjerë kanë vendosur mesazhe publike ku kërkojnë të mos dëmtohen, duke shprehur njëkohësisht mbështetje për protestën, por jo për dhunën.
Kjo tablo ngre edhe një pyetje për rolin e institucioneve: kur pronarët ndihen të detyruar të ruajnë vetë dyqanet ose të boshatisin raftet nga frika, versioni zyrtar për rendin dhe sigurinë mbetet i pamjaftueshëm për ta bindur publikun.
Studentë pro protestës, por kundër shkatërrimit
Edhe mes vetë të rinjve që mbështesin protestën ka qëndrime të qarta kundër sulmeve ndaj bizneseve. Një student i intervistuar është shprehur se mbështet protestën, por jo dhunën, duke e konsideruar të papranueshme thyerjen e një biznesi privat.
Ky dallim mes protestës qytetare dhe akteve të dhunshme po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm, sidomos kur dëmi bie mbi njerëz që punojnë e studiojnë dhe jo mbi vendimmarrësit politikë që janë në shënjestër të pakënaqësisë.
Arben Malaj: kosto trefishe për biznesin
Ekonomisti Arben Malaj është shprehur në mbështetje të protestave, por ka kundërshtuar qartë cenimin e biznesit privat. Sipas tij, sulmi ndaj biznesit sjell tre kosto: rënie të aktivitetit, dëmtim të drejtpërdrejtë të pronës dhe, më pas, barrë financiare që në fund mbulohet nga taksat.
Në këtë lexim, dëmtimi i pronës private nuk e godet realisht klasën politike, por e zhvendos faturën te qytetarët dhe te ekonomia e dobët e familjeve që varen nga një aktivitet i vetëm për të mbijetuar.
Mesazhi për protestën: pa zjarr, pa barrë shtesë për qytetarët
Sipas Malajt, qëllimet politike mund të kërkohen përmes presionit paqësor dhe rotacionit demokratik, jo duke shkatërruar institucione apo duke i shtuar kosto biznesit vendas. Ai ka kërkuar një kulturë politike që synon ndryshimin pa kaluar përmes dhunës.
Pas bankave, ndër më të ekspozuarat ndaj sulmeve janë përmendur kioskat dhe dyqanet e vogla. Në shumë raste, kur digjet ose grabitet një biznes i tillë, dëmi nuk prek pushtetin, por kursimet, punën dhe sigurinë ekonomike të një familjeje shqiptare.
Kur protesta devijon te prona private, pesha e zemërimit publik nuk bie mbi institucionet që akuzohen, por mbi hallkën më të dobët të zinxhirit: biznesin e vogël. Pikërisht aty ku mungesa e shtetit shihet më qartë, kostoja sociale dhe ekonomike bëhet edhe më e prekshme.