Mazhoranca socialiste ka shtyrë përpara në Komisionin e Ligjeve një paketë ndryshimesh për Bankën e Shqipërisë që, në thelb, i japin Guvernatorit një mbrojtje të veçantë nga masat shtrënguese dhe kontrollet, kur çështjet penale lidhen me ushtrimin e detyrës. Nisma ka hapur debat edhe brenda vetë PS-së, me paralajmërime se po krijohen garanci që shkojnë përtej standardit të zakonshëm institucional.
Çfarë u votua në komision
Sipas variantit të miratuar në komision, ndryshohen dy nene të ligjit aktual për Bankën e Shqipërisë dhe parashikohet që Guvernatori të mos mund të ndalohet apo të privohet nga liria përmes masave shtrënguese për vepra penale që lidhen me detyrën.
Po ashtu, parashikohet kufizim edhe për kontrollin personal dhe atë të banesës së Guvernatorit, një pikë që ka ngritur pikëpyetje të drejtpërdrejta për kufijtë që po i vendosen hetimit penal.
Rezerva nga brenda mazhorancës
Socialisti Damin Gjiknuri e kundërshtoi hapur logjikën e ndryshimeve, duke argumentuar se me ligj po krijohen garanci që, sipas tij, nuk i gëzon askush tjetër përveç rasteve të përcaktuara në nivel kushtetues.
Në thelb të rezervës së tij ishte shqetësimi se një mbrojtje e tillë e trajton Guvernatorin si përjashtim nga rregulli dhe se garancia ndaj abuzimit nga drejtësia duhet të vijë nga gjykata, jo nga një filtër shtesë i shkruar posaçërisht në ligj.
Argumenti i hartuesve: mbrohet institucioni, jo personi
Sipas Zaçajt, dispozita nuk duhet lexuar si imunitet, por si mekanizëm garantues për pavarësinë e Bankës së Shqipërisë. Ai argumentoi se arresti i Guvernatorit, nëse kërkohet, duhet të kalojë përmes verifikimit të provave të qenësishme dhe të lidhjes së qartë të veprës penale me ushtrimin e detyrës.
Sipas këtij interpretimi, synimi është që drejtuesi i bankës qendrore të mos ekspozohet ndaj ndërhyrjes së një pushteti tjetër në mënyrë që t’i cenohet ushtrimi i funksionit. Pra, sipas versionit zyrtar të mbrojtësve të draftit, fokusi është te pavarësia e institucionit dhe jo te privilegji personal.
Pikëpyetjet për hetimin penal
Edhe kreu i Komisionit të Ligjeve, Ulsi Manja, ngriti shqetësim për pasojat praktike që mund të sjellin kufizimet mbi kontrollet personale dhe ato në banesë.
Pyetja që doli në komision ishte thelbësore për çdo procedim penal: nëse prokuroria kufizohet në këto mjete hetimore, si do të sigurohen provat? Kjo mbetet pika më e ndjeshme e draftit, sepse aty përplaset pretendimi për pavarësi institucionale me nevojën që hetimi të mos bëhet i pazbatueshëm.
Debati në Komisionin e Ligjeve tregon se edhe brenda shumicës nuk ka qetësi për një dispozitë që prek drejtpërdrejt balancën mes pavarësisë së institucioneve dhe llogaridhënies para drejtësisë.
Nëse kjo mbrojtje është garanci funksionale apo një imunitet i paketuar me tjetër emër, kjo është çështja që ndryshimet e propozuara e kanë lënë të hapur.