Qeveria po paraqet një lëvizje të dyfishtë që ngre pikëpyetje politike dhe juridike: nga njëra anë ka forcuar qasjen ndëshkuese ndaj tubimeve përmes paketës anti-dhunë, ndërsa nga ana tjetër ka nxjerrë për konsultim një draft që, sipas versionit zyrtar, synon të mbrojë pjesëmarrjen publike nga paditë e pabazuara dhe procedurat gjyqësore abuzive.
Drafti i Ministrisë së Drejtësisë del në konsultim
Projektligji është hedhur për konsultim publik nga Ministria e Drejtësisë, në kuadër të përafrimit të legjislacionit shqiptar me atë europian. Sipas qeverisë, nisma synon mbrojtjen e lirisë së shprehjes dhe pjesëmarrjes publike në çështje me interes publik.
Në thelb, drafti adreson përdorimin e gjykatave si instrument presioni ndaj zërave kritikë, një praktikë që mund të prodhojë vetëcensurë edhe kur çështjet nuk përfundojnë në favor të paditësit.
Jo vetëm media, por edhe qytetarët që protestojnë
Fusha e mbrojtjes nuk kufizohet te gazetarët apo subjektet mediatike. Sipas draftit, mbrojtja shtrihet edhe te aktivistët, studiuesit, akademikët dhe qytetarët që angazhohen publikisht, përfshirë edhe ata që protestojnë.
Përkufizimi i interesit publik paraqitet i gjerë dhe përfshin të drejtat themelore, shëndetin publik, sigurinë, mjedisin, klimën, korrupsionin, mashtrimin, veprat penale, shkeljet administrative dhe çështje që lidhen me funksionimin e shtetit të së drejtës.
Çfarë masash parashikohen ndaj padive të pabazuara
Sipas draftit, gjykata mund të ndërhyjë për rrëzimin e hershëm të padive haptazi abuzive. Po ashtu parashikohet ngarkimi i paditësit me shpenzimet gjyqësore dhe shpërblimin e dëmit, kur procedura vlerësohet si mjet presioni ndaj pjesëmarrjes publike.
Një tjetër element është gjoba ndaj paditësit, nga 50 mijë deri në 300 mijë lekë, me argumentin se nevojitet jo vetëm ndëshkim, por edhe efekt parandalues për të frenuar përsëritjen e praktikave të tilla.
Efekti frenues edhe pa një vendim përfundimtar
Logjika e draftit mbështetet te ideja se dëmi ndaj lirisë së shprehjes nuk vjen vetëm nga një vendim gjyqësor, por edhe nga vetë procesi: kosto, kohëzgjatje, barrë procedurale dhe pasoja reputacionale.
Pikërisht ky efekt frenues, sipas arsyetimit të projektligjit, mund të godasë jo vetëm personin e paditur, por edhe këdo tjetër që mendon të flasë, të denoncojë ose të marrë pjesë në debat publik për çështje me interes qytetar.
Drafti hap një debat të pashmangshëm mbi koherencën e qasjes së qeverisë ndaj lirisë së shprehjes dhe protestës.
Nëse njëra dorë premton mbrojtje nga paditë që heshtin kritikën, ndërsa tjetra shtrëngon rregullat për tubimet, mbetet për t’u parë sa reale do të jetë kjo garanci në praktikë dhe jo vetëm në tekstin e ligjit.