Nga një lëvizje që u paraqit si kundër establishment-it, debati po zhvendoset te një tjetër pikë: a po shkon energjia e protestës drejt krijimit të disa partive të vogla që do të konkurrojnë mes tyre, në vend që të ndërtojnë një alternativë të vetme politike? Teza që po qarkullon është e fortë dhe ngre pikëpyetje serioze për qëllimin, organizimin dhe efektin real të kësaj fryme në terrenin elektoral.
Nga refuzimi i organizimit te dyshimet për përçarje
Në qendër të kritikës qëndron fakti që, për muaj me radhë, çdo thirrje që protestuesit të strukturoheshin në një subjekt të ri politik është pritur me refuzim dhe përplasje. Kjo sjellje është parë nga kritikët jo si spontane, por si një sinjal se lëvizja nuk kishte interes të prodhonte një përfaqësim të unifikuar në zgjedhje.
paragraphs si ide nuk mjaftojnë në politikë elektorale. Pikërisht këtu është ngritur dyshimi kryesor: si mund të kërkohet largimi i qeverisë, ndërsa njëkohësisht refuzohet prodhimi i një alternative të qartë, me lidership dhe kandidat për qeverisje? Për shumë vëzhgues, ky ka qenë hendeku më i madh i kësaj proteste.
Dhjetë emra në qarkullim, por pa qartësi politike
Në debat janë hedhur emra të ndryshëm për subjekte të mundshme politike, mes tyre “Partia Diaspora”, “Partia Shqipëria e Lirë”, “Partia Nacionaliste”, “Partia Islamiste Demokratike”, “Lista Studentore”, “Partia Flamingo”, “Partia Ambientaliste e Gjelbër”, “Partia Shqipëria Ndryshe”, “Lëvizja Intelektuale Shqiptare” dhe “Forca Shqipëria”. Pretendimi është se një pjesë e tyre kanë nisur procedura, por ende shoqërohen me përplasje të brendshme për drejtimin.
paragraphs të tilla, nëse materializohen, do të forconin një skenar të njohur në politikën shqiptare: shumë logo, shumë kryetarë dhe pak peshë reale elektorale. Në vend të një poli të tretë me peshë, rreziku është prodhimi i një mozaiku grupimesh që konsumojnë njëra-tjetrën.
Kush përfiton nga copëzimi i votës
Pretendimi politik që del nga kjo panoramë është i drejtpërdrejtë: përçarja e kampit opozitar jashtë partive tradicionale i shërben në fund status quo-së. Nëse energjia anti-establishment ndahet në disa subjekte rivale, përfituesit kryesorë mbeten forcat e mëdha që kontrollojnë terrenin politik, organizativ dhe elektoral.
paragraphs Kjo është arsyeja pse kritika ndaj protestës është ashpërsuar: jo sepse ajo po prodhon lëvizje të reja, por sepse mund t’i prodhojë ato në mënyrën më pak efektive të mundshme, duke i kthyer në satelitë të pafuqishëm përballë dy blloqeve kryesore.
Debati për sistemin zgjedhor dhe pragun real të hyrjes
Në këtë lexim, rëndësi merr edhe mënyra si mund të evoluojë sistemi zgjedhor. Sipas këtij argumenti, ndryshimet e përfolura me një Kuvend prej 101 deputetësh dhe me lista të hapura në proporcional kombëtar do ta vështirësonin edhe më shumë hyrjen e partive të vogla në Parlament.
paragraphs Nëse pragu efektiv i përfaqësimit rritet, atëherë shpërndarja e votës në dhjetë subjekte të vogla mund ta bëjë thuajse të pamundur përfaqësimin e tyre parlamentar. Kjo do të thotë se zhurma politike nuk përkthehet domosdoshmërisht në mandat, sidomos kur mungon bashkimi minimal rreth një oferte të vetme.
Përtej gjuhës së ashpër që po shoqëron këtë debat, thelbi mbetet politik: një protestë që nuk arrin të kthehet në alternativë të organizuar rrezikon të mbetet vetëm presion pa rezultat.
Nëse skenari i shumë partive rivale merr formë, atëherë pretendimi për ndryshim mund të përfundojë duke forcuar pikërisht rendin që thotë se kundërshton.