Marrëveshja mes Italisë dhe Shqipërisë për ngritjen e qendrave për migrantët në territorin shqiptar ka marrë një sinjal pozitiv nga një hallkë e rëndësishme e drejtësisë europiane, por jo ende verdiktin final. Sipas opinionit të avokatit të përgjithshëm të Gjykatës së Drejtësisë së BE-së, skema nuk bie ndesh me rregullat e unionit për kthimin dhe azilin, ndërsa barra për garantimin e të drejtave mbetet e plotë mbi shtetin që e administron.
Opinion pozitiv, por jo vendim përfundimtar
Avokati i përgjithshëm i Gjykatës së Drejtësisë së Bashkimit Europian, Nicholas Emiliou, ka arritur në përfundimin se marrëveshja Itali-Shqipëri për qendrat e migrantëve konsiderohet, sipas opinionit të tij, në përputhje me rregullat e BE-së për kthimin dhe azilin.
Ky opinion nuk është detyrues dhe vetëm paraprin vendimin e gjyqtarëve në Luksemburg. Pra, bëhet fjalë për një sinjal juridik me peshë, por jo për mbylljen përfundimtare të debatit mbi ligjshmërinë e skemës.
Çfarë thotë avokati i BE për qendrat jashtë territorit të shtetit
Sipas këtij interpretimi, e drejta e BE-së nuk ia ndalon një shteti anëtar ngritjen e qendrave të mbajtjes jashtë territorit të vet. Megjithatë, kjo nuk e lehtëson përgjegjësinë ligjore të shtetit që i menaxhon ato.
Në opinion theksohet se duhen garantuar të gjitha mbrojtjet e nevojshme për personat e ndaluar, përfshirë ndihmën ligjore, përkthimin dhe kontaktet me familjarët dhe autoritetet. Vëmendje e veçantë, sipas të njëjtit burim, duhet t’u kushtohet të miturve dhe personave me nevoja të veçanta.
Protokolli Itali-Shqipëri dhe juridiksioni italian në territor shqiptar
Protokolli është nënshkruar më 6 nëntor 2023 dhe është ratifikuar më 21 shkurt 2024 me ligjin nr. 14. Ai i jep Italisë mundësinë të krijojë dhe të administrojë në Shqipëri qendra për ndalimin dhe riatdhesimin e migrantëve.
Sipas marrëveshjes, këto struktura mbeten nën juridiksionin italian, edhe pse funksionojnë në territorin shqiptar. Pikërisht ky model ka ngritur debat politik dhe juridik, për shkak të ndjeshmërisë që ka trajtimi i migrantëve dhe transferimi praktik i procedurave jashtë territorit të BE-së.
Qeveria italiane e sheh si fitore, por vendimi pritet ende
Kryeministrja italiane Giorgia Meloni e ka paraqitur opinionin e avokatit si një konfirmim të linjës së ndjekur nga qeveria e saj. Sipas saj, interpretimet e mëparshme gjyqësore e kanë vonuar procesin.
Media italiane "La Repubblica" raporton se qëndrimet e avokatit të përgjithshëm shpesh lexohen si tregues për drejtimin e mundshëm të vendimit të gjykatës, çka përbën një zhvillim pozitiv për qeverinë italiane. Megjithatë, vendimi i Gjykatës së BE-së pritet vetëm në fund të majit ose në fillim të qershorit, ndaj çështja mbetet e hapur deri atëherë.
Në këtë fazë, marrëveshja Itali-Shqipëri ka marrë një mbështetje paraprake në planin juridik europian, por jo vulën përfundimtare. Deri në vendimin e gjyqtarëve, pretendimi se skema është e mbyllur ligjërisht mbetet i parakohshëm.
Ajo që del qartë nga vetë opinioni është se çdo qendër e tillë mund të konsiderohet e pranueshme vetëm nëse respektohen pa ekuivok të drejtat e migrantëve, një pikë ku kontrolli publik dhe institucional pritet të jetë vendimtar.