Shtëpia e Bardhë thotë se Donald Trump do të marrë një vendim “shumë shpejt” për krizën me Iranin, ndërsa Uashingtoni po shqyrton një propozim të Teheranit për t’i dhënë fund konfliktit që, sipas materialit burimor, ka hyrë në muajin e tretë. Në sfond mbeten mijëra viktima, bllokimi de facto i Ngushticës së Hormuzit dhe një presion i ri mbi tregjet globale të energjisë.
Uashingtoni sinjalizon vendim të afërt
Sipas versionit zyrtar nga Shtëpia e Bardhë, Trump ka mbledhur ekipin e sigurisë kombëtare për të shqyrtuar ofertën iraniane. Sekretarja e shtypit, Caroline Leavitt, tha se presidenti do të dalë me një deklaratë “shumë shpejt”.
Administrata amerikane këmbëngul se “vijat e kuqe” nuk kanë ndryshuar dhe se objektivi kryesor mbetet pengimi i Iranit për të siguruar armë bërthamore. Nga ana tjetër, Teherani vijon ta mohojë këtë synim.
Armëpushim i brishtë dhe ofertë me kushte
Palët, sipas burimit, kishin rënë dakord për një armëpushim më 7 prill, por ai mbetet i paqëndrueshëm nëse nuk prodhon një marrëveshje të re negociuese. Pikërisht këtu duket se qëndron edhe ngërçi real: jo te deklaratat publike, por te kushtet që secila palë po i vendos tjetrës.
Teherani thuhet se është i gatshëm të pranojë një marrëveshje të përkohshme për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, me kusht që SHBA-të të heqin bllokadën ndaj porteve iraniane. Çështjet më të rënda, përfshirë programin bërthamor, do të shtyheshin për më vonë. Megjithatë, kërkesa iraniane për të ruajtur një shkallë kontrolli mbi transportin detar mbetet vështirë e pranueshme për Uashingtonin.
Rubio: propozim më i mirë se pritej, por me shumë pikëpyetje
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, e cilësoi ofertën iraniane si “më të mirë se sa pritej”, por njëkohësisht hodhi dyshime mbi autoritetin e personit që e paraqiti atë. Ky detaj ka shtuar spekulimet për përçarje ose paqartësi brenda udhëheqjes iraniane, edhe pse deri tani nuk ka elementë të tjerë publikë që ta sqarojnë këtë pjesë.
Rubio paralajmëroi se, sipas vlerësimit të tij, Teherani mund të jetë duke kërkuar më shumë kohë përmes negociatave. Qëndrimi amerikan, të paktën publikisht, mbetet që çdo marrëveshje duhet të bllokojë përfundimisht çdo rrugë të shpejtë të Iranit drejt një arme bërthamore.
Hormuzi nën presion, nafta në rritje
Në terren, pasojat ekonomike janë tashmë të dukshme. Ngushtica e Hormuzit, korridor kyç nga ku kalon rreth një e pesta e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në botë, mbetet praktikisht e bllokuar.
Sipas të dhënave të përfshira në materialin burimor, çmimi i naftës ka kaluar 110 dollarë për fuçi, niveli më i lartë i një muaji. Kjo e bën krizën jo vetëm një përplasje ushtarako-diplomatike, por edhe një çështje me ndikim të drejtpërdrejtë në ekonomi dhe furnizim energjetik.
Çfarë i ndan ende SHBA-të dhe Iranin
Negociatat mbeten të vështira sepse palët janë ende larg për çështjet themelore. SHBA-të kërkojnë ndalim të plotë të programit bërthamor të Teheranit, ndërsa Irani këmbëngul që çdo kufizim të jetë i përkohshëm dhe me afate të përcaktuara.
Trump ka deklaruar se Uashingtoni kërkon kontroll mbi rreth 400 kilogramë uranium shumë të pasuruar që zotëron Irani, një kërkesë që Teherani e refuzon kategorikisht. Po ashtu, Irani kërkon heqjen e sanksioneve, lirimin e rreth 20 miliardë dollarëve asete të ngrira dhe kompensim deri në 270 miliardë dollarë për dëmet që, sipas tij, janë shkaktuar nga sulmet e SHBA-së dhe Izraelit.
Nga ana tjetër, SHBA-të synojnë të kufizojnë edhe mbështetjen iraniane për aleatët rajonalë, si Hezbollahu dhe Hamasi, si edhe të ndalin programin e raketave balistike. Këto pika tregojnë se një marrëveshje e shpejtë, pavarësisht deklaratave optimiste të momentit, mbetet ende larg.
Për momentin, ajo që paraqitet si një vendim i afërt nga Trump nuk e zgjidh automatikisht nyjën e krizës. Përkundrazi, sinjalet publike tregojnë se palët janë ende në fazën e testimit të kufijve të njëra-tjetrës.
Derisa të ketë një marrëveshje konkrete dhe jo vetëm deklarata nga Uashingtoni apo Teherani, tensioni në Lindjen e Mesme dhe pasiguria në tregjet e energjisë pritet të mbeten të larta.