Debati për paraqitjen e Ilir Metës në sallën e gjyqit ka prodhuar më shumë zhurmë se sqarim. Në analizën e tij, Mustafa Nano kundërshton reagimet që e kanë paraqitur “kafazin e xhamit” si skandal në vetvete, por njëkohësisht ngre një pikë më të rëndë: mënyrën si u bë arrestimi i ish-presidentit dhe mungesën e llogaridhënies për atë episod.
Nano: Reagimet për pamjen e Metës janë të ekzagjeruara
Sipas analizës, një pjesë e komentuesve kanë reaguar në mënyrë të tepruar si ndaj pamjes së Ilir Metës, ashtu edhe ndaj faktit që ai u pa brenda kafazit të xhamit në sallën e gjyqit.
Nano argumenton se ndryshimet në pamjen e Metës nuk provojnë automatikisht keqtrajtim. Sipas tij, vetë Meta nuk ka ngritur pretendim publik për dhunë apo trajtim çnjerëzor, por është ankuar për procesin që e konsideron politik.
Në të njëjtën linjë, ai i konsideron të sforcuara leximet që lidhin fytyrën e dobësuar, qethjen zero apo pamjen më të plakur me një skenar abuzimi, duke i paraqitur këto si interpretime pa bazë të qartë në atë që dihet publikisht deri tani.
Kafazi i xhamit, praktikë e vjetër që mbetet problematike
Nano kujton se kafazi në sallat e gjyqit nuk është risi dhe se më herët ka ekzistuar në formën e hekurave, për t’u zëvendësuar më pas me xham, sipas këtij versioni, edhe nën ndikimin e standardeve europiane për të drejtat e njeriut.
Megjithatë, ai nuk e paraqet këtë praktikë si normale apo të justifikuar pa kufi. Përkundrazi, e cilëson të panevojshme në shumicën e rasteve dhe sugjeron se përdorimi i saj do të duhej të mbetej vetëm për raste ekstreme, si persona me rrezikshmëri shumë të lartë.
Ky është një dallim i rëndësishëm: kritika e tij nuk shkon në mbrojtje personale të Metës, por te standardi që përdoret për këdo që përfundon në një sallë gjyqi.
Kritika shkon edhe ndaj Metës, jo vetëm ndaj sistemit
Në analizë theksohet edhe një element tjetër politikisht i sikletshëm për ish-presidentin: kur ishte vetë në pushtet, Ilir Meta nuk ndërmori nismë për të ndryshuar apo kufizuar përdorimin e kafazit në gjykata.
Sipas Nanos, reagimi publik zgjohet zakonisht vetëm kur në atë pozicion përfundon një figurë e njohur, ndërsa për personat e zakonshëm i njëjti standard shpesh kalohet pa vëmendje. Kjo, në thelb, është një kritikë ndaj selektivitetit të dhembshurisë publike dhe politike.
Pikërisht për këtë arsye, ai e quan të tepruar valën e solidaritetit emocional të ditëve të fundit, duke sugjeruar se fokusi po zhvendoset nga thelbi i çështjes te skenografia e saj.
Pika më e rëndë sipas analizës: arrestimi në rrugë dhe mungesa e përgjegjësisë
Në pjesën më të fortë të analizës, Nano ndalet te momenti i arrestimit të Ilir Metës, të cilin e përshkruan si episodin ku, sipas tij, ish-presidentit i është rënë realisht në qafë.
Ai e konsideron nxjerrjen me forcë nga makina dhe arrestimin në mes të rrugës si veprime të rënda, ndërsa nënvizon se për atë ngjarje, sipas tij, nuk pati as shpjegim bindës, as mbajtje përgjegjësie, as ndjesë publike.
Ky është edhe thelbi kritik i tekstit: jo nëse kafazi i xhamit duket keq në ekran, por pse një operacion i diskutueshëm policor kaloi pa pasoja për zinxhirin komandues apo për efektivët e përfshirë, të paktën sipas vlerësimit të autorit.
Në fund, analiza e redukton çështjen në një fakt themelor: ndaj Ilir Metës ka akuza dhe ndaj tij po zhvillohet një proces gjyqësor.
Por përtej zhurmës mbi pamjen dhe kafazin, pyetja që mbetet hapur është nëse standardet e trajtimit nga policia dhe drejtësia po zbatohen njësoj, apo po relativizohen sipas figurës që ndodhet përballë sistemit.