Një opinion urgjent i ODIHR mbi projektligjin e ri për financimin e partive politike në Shqipëri vë theksin te boshllëqet që, sipas raportit, duhen mbyllur para se ligji të konsiderohet realisht i zbatueshëm. Dokumenti kërkon më shumë transparencë, kontroll më të fortë mbi burimin e parave dhe sanksione më të qarta për shkeljet, duke sinjalizuar se versioni aktual nuk i ka të konsoliduara të gjitha garancitë.
Çfarë problematizon opinioni i ODIHR
Sipas opinionit provizor, ekspertët ndërkombëtarë kërkojnë rregulla më të qarta për financimet nga palë të treta, huatë dhe kontributet në natyrë. Theksi vihet te nevoja që ligji të mos lërë hapësira të paqarta për mënyrën si hyjnë dhe deklarohen fondet në partitë politike.
Raporti kërkon gjithashtu sanksione më të forta për donacionet e paligjshme, duke sugjeruar që kontrolli mbi financimet politike të mos mbetet vetëm në letër, por të shoqërohet me mekanizma realë ndëshkimi dhe mbikëqyrjeje.
KQZ-së i kërkohet rol më i fortë mbikëqyrës
Një nga pikat kryesore të opinionit lidhet me rritjen e rolit të KQZ-së në mbikëqyrjen e zbatimit të ligjit. Sipas ODIHR, pa një autoritet mbikëqyrës me kompetenca dhe instrumente të qarta, kontrolli mbi financimin e partive rrezikon të mbetet i pjesshëm.
Në këtë linjë, raporti e sheh të nevojshme që mbikëqyrja të mos kufizohet vetëm te raportimi formal, por të shtrihet edhe te verifikimi i ligjshmërisë së burimeve dhe mënyrës së trajtimit të kontributeve problematike.
Gjoba si shumëfish i shkeljes dhe jo masë simbolike
ODIHR rekomandon që në projektligj të parashikohet qartë se gjobat për donacionet që tejkalojnë kufijtë e lejuar të llogariten si shumëfish i shumës që tejkalon kufirin. Kjo qasje synon të shmangë penalitetet formale që mund të mos kenë efekt real ndalues.
Raporti kërkon edhe zgjerimin e listës së sanksioneve, në mënyrë që të mbulohen të gjitha detyrimet thelbësore të parashikuara në projektligj. Si alternativë, sugjerohet edhe një klauzolë e përgjithshme sanksionuese për shkeljet që nuk mbulohen shprehimisht nga penalitete specifike.
Paqartësi ligjore dhe rrezik për zbatim arbitrar
Në opinion kërkohet sqarim më i saktë i shkeljeve të parashikuara në nenin 21(ë), si dhe dallimi i qartë i tyre nga ato të nenit 21(d). Sipas raportit, kjo është e domosdoshme për sigurinë juridike, proporcionalitetin e sanksioneve dhe për të shmangur zbatimin e paqëndrueshëm ose arbitrar.
Një tjetër pikë e ndjeshme lidhet me kufizimet mbi pjesëmarrjen në zgjedhje për shkak të detyrimeve financiare të papaguara. ODIHR rekomandon që kriteret dhe procedurat të përcaktohen qartë, përfshirë garanci për rastet që janë ende në shqyrtim gjyqësor, në mënyrë që të mos cenohet e drejta për të marrë pjesë në zgjedhje.
Verifikimi i donacioneve nga burime të ndaluara
Raporti kërkon futjen e sanksioneve të qarta për marrjen e donacioneve nga burime të ndaluara. Po ashtu, sipas opinionit, duhen sqaruar detyrimet e partive politike për të verifikuar ligjshmërinë e donacioneve që marrin.
Kjo përfshin edhe procedurat për trajtimin dhe transferimin e kontributeve të paligjshme ose në natyrë, një fushë që sipas vërejtjeve të ODIHR kërkon më shumë qartësi për të shmangur interpretime të ndryshme dhe zbatim selektiv.
Opinioni i ODIHR është provizor, por sinjali që jep është i qartë: projektligji për financimin e partive, në formën aktuale, ka nevojë për korrigjime të rëndësishme.
Në një sistem ku paratë në politikë mbeten një nga pikat më pak transparente, rekomandimet e raportit hedhin sërish vëmendjen te pyetja thelbësore: sa i fortë do të jetë kontrolli real dhe jo vetëm ai i shpallur në tekstin e ligjit?