Kryeministri Edi Rama përdori një forum teknologjie në Gjermani për të promovuar modelin e qeverisë shqiptare mbi digjitalizimin dhe inteligjencën artificiale, duke pretenduar se teknologjia e bën më të vështirë korrupsionin. Por, përtej batutave dhe ambicies për t’ia “shitur” sistemin Gjermanisë, nga fjala e tij nuk u ofruan të dhëna konkrete që provojnë efektin real të këtyre mekanizmave në prokurime apo administratë.
Batuta në Ruhr Summit dhe mesazhi politik
Sipas materialit zyrtar, Rama ndodhej në Landin e Renanisë Veriore-Vestfalisë, ku foli në Ruhr Summit, një aktivitet i profilit të lartë për inovacionin, sipërmarrjen dhe teknologjinë.
Në qendër të fjalës së tij ishte ideja se digjitalizimi dhe përfshirja e inteligjencës artificiale në qeverisje mund të kufizojnë hapësirat për ryshfet dhe vendimmarrje të errët. Në këtë linjë, ai përdori edhe batutën se “është jashtë mase e vështirë t’i japësh ryshfet një serveri”, një frazë që u shoqërua me ton promovues për modelin që qeveria thotë se po ndërton.
Pretendimi për uljen e korrupsionit përmes teknologjisë
Rama e paraqiti digjitalizimin jo thjesht si modernizim teknik, por si reformë demokratike që, sipas tij, redukton kontaktin e drejtpërdrejtë mes qytetarit dhe zyrtarit dhe, rrjedhimisht, edhe mundësinë për ryshfet.
Ai tha se Shqipëria ka mbi 1 mijë shërbime publike plotësisht digjitale dhe se rreth 95% e totalit të shërbimeve mund të merren pa paraqitje fizike në sportel. Megjithatë, në këtë dalje nuk u dhanë matje të pavarura, raporte auditi apo krahasime zyrtare që të tregojnë se sa është ulur realisht korrupsioni si rezultat i këtyre ndërhyrjeve.
Fokusi te prokurimi publik dhe projekti me AI
Një nga pikat ku Rama u ndal më gjatë ishte prokurimi publik, një fushë e ekspozuar prej vitesh ndaj dyshimeve për mungesë transparence dhe përdorim joefikas të parave publike.
Sipas versionit të paraqitur nga kryeministri, qeveria po ndërton një sistem ku inteligjenca artificiale do të shërbejë si “partner inteligjent” përgjatë procesit të prokurimit publik, me synimin për të forcuar institucionet dhe për ta bërë më të vështirë fshehjen e vendimeve të dyshimta.
Në të njëjtën frymë, Rama tha se “ëndrra” e tij është që projekti të finalizohet dhe më pas t’i shitet Gjermanisë. Deklarata u dha në formë batute, por shërbeu edhe si pjesë e mesazhit politik se Shqipëria synon të paraqitet si eksportuese e modeleve administrative me bazë AI.
“Diella”, “govAI” dhe narrativi i qeverisë
Rama përmendi edhe “Diellën”, inteligjencën artificiale që qeveria e ka promovuar më herët si pjesë të komunikimit të saj publik, si dhe projektin “govAI”, që sipas tij do të funksionojë si një shtresë inteligjente nën institucionet shtetërore.
Sipas tij, këto mekanizma nuk synojnë të zëvendësojnë nëpunësit, por të rrisin kapacitetin institucional, të ndërlidhin informacionin dhe të ulin hapësirat për vendimmarrje arbitrare. Sërish, fjala mbeti kryesisht në nivel konceptesh dhe vizioni, pa një panoramë të verifikueshme mbi fazën konkrete të zbatimit, kostot, mbikëqyrjen apo mekanizmat e llogaridhënies.
Nga integrimi në BE te kritika për algoritmet
Në fjalën e tij, Rama e lidhi përdorimin e inteligjencës artificiale edhe me procesin e anëtarësimit në Bashkimin Europian, duke pretenduar se teknologjia mund të shkurtojë kohën dhe koston administrative të përafrimit të legjislacionit shqiptar me atë europian.
Ai foli gjithashtu për rolin e algoritmeve në deformimin e debatit publik dhe për mënyrën se si platformat sociale, sipas tij, nxisin indinjatën dhe ekstremet. Në këtë pjesë, kryeministri iu referua edhe protestave të fundit në Shqipëri, duke i quajtur një mesazh që qeveria duhet ta dëgjojë, por pa hyrë në përgjegjësi konkrete institucionale për shkaqet që i prodhuan ato.
Dalja e Ramës në Gjermani e forcoi edhe një herë narrativën e qeverisë se teknologjia mund të shërbejë si ilaç ndaj korrupsionit dhe burokracisë. Por deri tani, ky mbetet kryesisht një premtim politik që kërkon prova, transparencë dhe kontroll publik, sidomos kur bëhet fjalë për prokurimet dhe përdorimin e parave të taksapaguesve.
Në një klimë ku qeveria shet vizionin e AI si reformë thelbësore, pyetja që mbetet është më tokësore: çfarë funksionon realisht, kush e mbikëqyr sistemin dhe si garantohet që një teknologji e re të mos kthehet thjesht në një fasadë të re për problemet e vjetra.