Një raport i ri i Institutit Ndërkombëtar për Studime Strategjike (IISS) pretendon se Rusia mund të ketë zhvilluar një fushatë të strukturuar mbikëqyrjeje ajrore në Europë, përmes dronëve të dyshuar që kanë fluturuar mbi baza ushtarake, aeroporte, porte dhe infrastrukturë kritike. Sipas raportit, bëhet fjalë për 144 incidente të regjistruara në 13 vende europiane në një periudhë 18-mujore.
Çfarë thotë raporti dhe mbi çfarë mbështetet
Sipas IISS, është “shumë e mundshme” që Moska të ketë operuar dronë mbikëqyrës mbi territorin e 13 shteteve europiane. Vlerësimi nuk paraqitet si fakt i provuar përfundimisht, por si përfundim analitik i mbështetur në të dhëna të organizatës amerikane ACLED dhe në raportime të mediave ndërkombëtare.
Periudha e analizuar shtrihet nga gushti 2024 deri në shkurt 2026. Gjatë kësaj kohe, raporti evidenton 144 raste kur dronë të dyshuar kanë fluturuar mbi objekte strategjike me synim, sipas versionit të raportit, mbledhjen e informacionit ushtarak dhe civil.
Objektivat e dyshuara dhe vendet më të prekura
Në listën e objektivave të përmendura përfshihen baza amerikane Ramstein në Gjermani, bazat ajrore gjermane në Ingolstadt-Manching dhe Neuburg, aeroplanmbajtësja franceze Charles de Gaulle, si edhe baza e nëndetëseve bërthamore në Île Longue në Bretanjë.
Raporti thotë se 48% e fluturimeve kanë pasur në shënjestër objekte ushtarake, 18% aeroporte civile dhe 26% porte, fusha ajrore, termocentrale dhe zona industriale. Kjo tablo sugjeron se fokusi nuk ka qenë vetëm te infrastruktura e mbrojtjes, por edhe te nyje të ndjeshme të funksionimit civil.
Gjermania rezulton vendi me numrin më të lartë të rasteve të raportuara, me 58 incidente. Pas saj renditen Belgjika me 25, Danimarka me 16, Holanda me 9 dhe Franca me 8. Mbretëria e Bashkuar dhe Norvegjia kanë regjistruar nga shtatë raste secila, ndërsa në listë përfshihen edhe Republika Çeke, Finlanda, Spanja, Irlanda, Polonia dhe Suedia. Sipas raportit, nuk janë evidentuar raste në Itali.
Dyshimet për “flotën në hije” dhe boshllëqet në mbrojtje
Sipas IISS, dronët dyshohet se janë lëshuar nga anije të të ashtuquajturës “flotë në hije” të Rusisë, e cila operon në Detin Baltik, Detin e Veriut, Kanalin Anglez dhe Oqeanin Atlantik. Këto anije njihen kryesisht për transportin e naftës ruse, por raporti ngre dyshimin se mund të shfrytëzohen edhe si platforma lëvizëse për nisjen e dronëve.
Ekspertët e cituar në raport paralajmërojnë se ky model operimi ekspozon dobësi serioze në sistemet aktuale të mbrojtjes ajrore në Europë. Dronët me fluturim në lartësi të ulët mund t’u shmangen radarëve, ndërsa rrëzimi i tyre me raketa të kushtueshme shihet si zgjidhje joefikase dhe ekonomikisht e pajustifikueshme.
Si po përgjigjen BE dhe NATO
Përballë këtij kërcënimi, sipas raportit, Bashkimi Europian ka nisur “Nismën Europiane të Mbrojtjes nga Dronët”, të njohur edhe si “Muri i Dronëve”, që synon të jetë funksionale deri në fund të vitit 2026.
IISS kërkon gjithashtu një strategji më të bashkërenduar mes NATO-s dhe BE-së, me më shumë investime në teknologjitë kundër dronëve, forcim të industrisë së mbrojtjes dhe koordinim më të mirë të sistemeve të paralajmërimit. Megjithatë, vetë raporti ngre më shumë një alarm strategjik sesa ofron prova publike të plota për secilin incident të listuar.
Raporti i IISS e shtyn debatin europian drejt një pyetjeje më të gjerë: sa e pambrojtur mbetet infrastruktura kritike përballë kërcënimeve të ulëta në kosto, por të vështira për t’u kapur në kohë.
Për momentin, pretendimet mbeten të lidhura me analizën e institutit, të dhënat e ACLED dhe raportimet mediatike. Ajo që del qartë është se presioni për një përgjigje më serioze dhe më pak deklarative nga strukturat europiane të sigurisë po rritet.