Donald Trump e dominoi ditën e parë të Samitit të NATO-s në Ankara me deklarata që prekin drejtpërdrejt raportet SHBA-Turqi. Sipas versionit të bërë publik nga takimi, presidenti amerikan la të kuptohet se mbështet rikthimin e Ankarasë në programin e avionëve luftarakë F-35 dhe se kërkon heqjen e sanksioneve amerikane të vendosura sipas ligjit CAATSA.
Mesazhi i Trump për Ankaranë
Nga Pallati Presidencial, Trump deklaroi se administrata e tij po e shqyrton seriozisht kthimin e Turqisë në programin F-35. Ai e përshkroi Turqinë si një aleate besnike dhe e quajti F-35 “avionin më të mirë në botë”.
Presidenti amerikan shkoi edhe më tej kur tha se dëshiron heqjen e sanksioneve CAATSA ndaj Turqisë, duke argumentuar se nuk do të vendosen sanksione ndaj “miqve”. Kjo linjë politike, megjithatë, mbetet për momentin në nivel deklarativ.
Raporti personal me Erdogan në qendër të mesazhit
Trump e cilësoi Recep Tayyip Erdoganin një “mik shumë të ngushtë” dhe tha se marrëdhënia mes tyre është “shumë e veçantë”. Ai vlerësoi gjithashtu udhëheqjen e presidentit turk dhe forcën ushtarake të Turqisë.
Sipas materialit zyrtar nga takimi, atmosfera në Ankara u paraqit si tepër miqësore që në pritjen në aeroport, ku Trump u mirëprit nga Erdogan.
Ankaraja kërkon rikthim të plotë në F-35
Nga ana e tij, Erdogan tha se çështja e F-35 nuk është e re dhe se pret që SHBA të mbajë premtimin për rikthimin e Turqisë në program. Sipas presidentit turk, ai beson se do të merret një vendim pozitiv për këtë dosje.
Për Ankaranë, kjo çështje ka peshë më të gjerë sesa një marrëveshje teknike. Turqia po kërkon gjithashtu pjesëmarrje pa kushte në programin europian të mbrojtjes SAFE dhe thellim të bashkëpunimit me Bashkimin Europian në industrinë e mbrojtjes.
Pengesat mbeten, pavarësisht toneve optimiste
Pavarësisht deklaratave të forta politike, rikthimi i Turqisë në programin F-35 nuk varet vetëm nga vullneti i Shtëpisë së Bardhë. Heqja e sanksioneve CAATSA kërkon edhe miratimin e Kongresit amerikan, çka e bën procesin më të ndërlikuar sesa u paraqit në deklaratat publike.
Kjo do të thotë se sinjalet pozitive nga samiti nuk përkthehen automatikisht në ndryshim të menjëhershëm të politikës amerikane ndaj Turqisë.
Samiti i NATO-s dhe axhenda e mbrojtjes
Përtej deklaratave për Turqinë, samiti po zhvillohet nën presionin për rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes në 5% të PBB-së deri në vitin 2035, mbështetjen ushtarake për Ukrainën dhe forcimin e industrisë së mbrojtjes së Aleancës.
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, njoftoi edhe marrëveshje të reja për blerje pajisjesh ushtarake me vlerë mbi 40 miliardë dollarë në pesë vitet e ardhshme, duke folur për nevojën e një “revolucioni transatlantik” në industrinë e mbrojtjes.
Për momentin, samiti prodhoi më shumë sinjale politike sesa vendime të prekshme. Nëse premtimet e Trump për F-35 dhe për heqjen e sanksioneve do të kalojnë filtrin institucional në Uashington, kjo mbetet pjesa që do të përcaktojë realisht fatin e marrëdhënies SHBA-Turqi.