Gjykata Penale Ndërkombëtare po hyn në një fazë të re turbulence. Asambleja e 125 shteteve anëtare votoi për shkarkimin e kryeprokurorit Karim Khan, ndërsa pak më pas Venezuela njoftoi zyrtarisht OKB-në për largimin nga gjykata, duke e thelluar edhe më tej krizën politike rreth institucionit.
Votimi që largoi Karim Khan
Sipas burimeve diplomatike, 82 nga 125 shtetet anëtare votuan pro largimit të avokatit britanik 56-vjeçar nga posti i kryeprokurorit të GJPN-së.
Vendimi erdhi pasi ndaj Khan u ngritën akuza për sulm seksual nga një anëtare e ekipit të tij. Ai i ka mohuar këto akuza. Muajin e kaluar, diplomatët që drejtojnë organin mbikëqyrës të gjykatës arritën në përfundimin se ai kishte pasur një “marrëdhënie të papërshtatshme” me një avokate të re dhe rekomanduan shkarkimin e tij.
Kundërshtimet e mbrojtjes dhe hija mbi procesin
Khan dhe ekipi i tij ligjor e kundërshtuan hapur procedurën, duke pretenduar se procesi që çoi në votim ishte i paligjshëm, proceduralisht i padrejtë dhe i pambështetur në prova.
Javën e kaluar, gruaja që e akuzon foli publikisht për herë të parë në një intervistë për CNN, ku përsëriti pretendimet për një marrëdhënie seksuale jo konsensuale. Përplasja mes akuzave, mohimeve dhe procedurës së ndjekur ka shtuar pikëpyetjet mbi mënyrën si po administrohet një krizë e tillë në majën e një institucioni ndërkombëtar.
Presioni amerikan ndaj gjykatës
Shkarkimi i Khan vjen në një moment kur Shtetet e Bashkuara kanë njoftuar një ofensivë të re diplomatike kundër Gjykatës Penale Ndërkombëtare, të cilën e paraqesin si kërcënim për sovranitetin amerikan.
SHBA, që nuk janë anëtare të GJPN-së, kanë vendosur sanksione ndaj 11 gjyqtarëve dhe prokurorëve të gjykatës, përfshirë Karim Khan. Sipas versionit amerikan, këto masa lidhen me urdhër-arrestet ndaj kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu, ish-ministrit të Mbrojtjes Yoav Gallant, si edhe me hetimet e mëparshme për veprimet ushtarake amerikane në Afganistan.
Gjatë një vizite në Filipine, Sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio deklaroi se në GJPN ka “njerëz të çmendur” dhe u zotua se asnjë politikan apo ushtarak amerikan nuk do të gjykohet nga kjo gjykatë. Retorika e tillë e bën edhe më të dukshme betejën politike që po zhvillohet rreth institucionit.
Çfarë ndodh me urdhër-arrestet dhe pasuesin
Me largimin e Khan nis menjëherë procesi për zgjedhjen e një kryeprokurori të ri, por emërimi i pasuesit të tij nuk pritet të mbyllet para vitit të ardhshëm.
Pavarësisht shkarkimit, urdhër-arrestet e lëshuara gjatë mandatit të tij mbeten në fuqi. Vetëm gjyqtarët e GJPN-së kanë kompetencën për t’i shfuqizuar ato, çka do të thotë se ndryshimi në krye të prokurorisë nuk i zhbën automatikisht vendimet e marra deri tani.
Venezuela del nga gjykata
Në të njëjtën kohë, Venezuela i komunikoi zyrtarisht OKB-së vendimin e saj “të pakthyeshëm” për t’u tërhequr nga Gjykata Penale Ndërkombëtare.
Ministri i Jashtëm Felix Plasencia deklaroi se Karakasi e mori këtë hap duke akuzuar gjykatën për “paragjykim gjeografik”. Sipas qëndrimit të Venezuelës, GJPN synon kryesisht vendet e Jugut, veçanërisht ato në Afrikë dhe Amerikën Latine. Lëvizja shton trysninë mbi një institucion që tashmë po përballet njëkohësisht me krizë legjitimiteti, presion diplomatik dhe përçarje politike mes shteteve anëtare.
Shkarkimi i Karim Khan dhe dalja e Venezuelës e vendosin GJPN-në përballë një prove të dyfishtë: ruajtjen e autoritetit juridik dhe mbijetesën politike në një klimë ku presioni i shteteve po bëhet gjithnjë më i hapur.
Për një gjykatë që pretendon të ushtrojë drejtësi ndërkombëtare mbi aktorë të fuqishëm dhe shtete problematike, goditja ndaj drejtimit dhe braktisja nga një anëtare tregojnë se beteja nuk është vetëm ligjore, por thellësisht politike.