Një pyetësor i dërguar aleatëve të NATO-s nga Uashingtoni po ngre pikëpyetje serioze mbi mënyrën se si administrata Trump po e lidh sigurinë me rreshtimin politik. Dokumenti, i raportuar nga Bloomberg, vjen në prag të një vendimi për praninë ushtarake amerikane në Europë dhe lexohet nga disa kryeqytete europiane si presion i drejtpërdrejtë ndaj aleatëve.
Pyetje për mbështetjen politike, bazat ushtarake dhe armët amerikane
Sipas dokumentit të parë nga Bloomberg, SHBA-ja po kërkon të masë se sa përputhen vendet anëtare të NATO-s me politikat e administratës së presidentit Donald Trump.
Në pyetësor kërkohet të dihet nëse aleatët i kanë mbështetur publikisht politikat amerikane, nëse kanë vendosur kufizime për përdorimin e bazave të tyre nga forcat amerikane dhe nëse po blejnë armë nga kompanitë amerikane të mbrojtjes.
Një tjetër element i dokumentit lidhet me atë që në versionin amerikan përshkruhet si qasje “e fortë, e qartë dhe e qetë”, formulim i përdorur nga Sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth. Vetë mënyra si janë formuluar pyetjet sugjeron se Uashingtoni nuk po kërkon vetëm angazhim ushtarak, por edhe bindje politike.
Në sfond, rishikimi i pranisë ushtarake amerikane në Europë
Pyetësori shpërndahet në një moment kur SHBA-ja po zhvillon një rishikim gjashtëmujor të pranisë së saj ushtarake në Europë, proces që pritet të mbyllet deri në dhjetor.
Sipas të dhënave të publikuara, ndryshimet e mundshme nuk prekin vetëm trupat aktuale në terren, por edhe asetet që do të përdoreshin në rast të një sulmi ndaj një vendi anëtar të NATO-s.
Uashingtoni ka njoftuar tashmë tërheqjen e rreth 5 mijë trupave nga Gjermania, ndërsa njësi të tjera mund të zhvendosen pa u zëvendësuar. Në diskutim thuhet se janë edhe kapacitete strategjike si bombarduesit, dronët dhe anijet luftarake.
Europianët shohin presion politik pas garancive të sigurisë
Sipas personave të njohur me dokumentin, disa vende europiane e shohin këtë nismë si përpjekje të SHBA-së për të kushtëzuar mbështetjen ushtarake me rreshtimin politik ndaj administratës Trump.
Ky shqetësim lidhet me frikën se garancitë e sigurisë mund të mos mbështeten më vetëm te detyrimet aleate, por edhe te niveli i besnikërisë ndaj vijës së Uashingtonit. Për shumë vende, kjo do të përbënte një ndryshim të ndjeshëm në marrëdhënien transatlantike të ndërtuar pas Luftës së Dytë Botërore.
Deri tani, një zyrtar i NATO-s ka konfirmuar vetëm se SHBA-ja po punon me aleatët për rishikimin, pa hyrë në përmbajtjen e dokumentit. Edhe Pentagoni nuk ka komentuar.
Përplasja kalon edhe te industria europiane e mbrojtjes
Një pjesë e rëndësishme e pyetësorit lidhet me shpenzimet e mbrojtjes dhe me pyetjen se ku po i drejtojnë aleatët këto para: te kapacitetet e veta, te industria europiane apo te prodhuesit amerikanë.
Në dokument pyetet nëse vendet kanë kundërshtuar publikisht politikat europiane “Made in Europe”, të cilat favorizojnë industrinë vendase të mbrojtjes. Nëse nuk e kanë bërë, pyetja shkon edhe më tej: a do të ishin të gatshme ta bënin?
Kjo e zhvendos debatin nga barra financiare e NATO-s te kontrolli politik dhe ekonomik mbi tregun e mbrojtjes, në një kohë kur Europa po përpiqet të rrisë autonominë e saj në këtë sektor.
Një debat më i madh për rolin e SHBA-së në mbrojtjen e Europës
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, e ka quajtur rishikimin një proces logjik dhe pozitiv, duke argumentuar se vendet europiane dhe Kanadaja kanë rritur ndjeshëm shpenzimet e mbrojtjes.
Por nëse versioni amerikan i këtij rishikimi përkthehet në lidhje të drejtpërdrejtë mes pranisë ushtarake dhe përputhshmërisë politike, atëherë çështja nuk mbetet më teknike. Ajo kthehet në një test për vetë balancën e aleancës dhe për kufirin mes bashkëpunimit dhe varësisë.
Takimet e paralajmëruara këtë muaj në Bruksel pritet të japin sinjale më të qarta për drejtimin që do të marrë ky proces.
Pyetja që po qarkullon mes aleatëve nuk është më vetëm sa do të shkurtojë SHBA-ja në Europë, por me çfarë çmimi politik do ta lidhë këtë vendim.
Nëse siguria kolektive fillon të matet me nivelin e besnikërisë ndaj administratës së radhës në Uashington, pasoja mund të shkojnë përtej një rishikimi ushtarak dhe të prekin vetë themelin e marrëdhënieve transatlantike.