Amnistia e vitit 2026 pritet të prekë një volum të madh çështjesh penale, me një parashikim paraprak për afro 10 mijë dosje që mund të mbyllen. Në qendër të debatit mbetet jo vetëm zbatimi i ligjit, por edhe ritmi i ngadaltë i gjykatave dhe prokurorive, në një sistem që vijon të prodhojë vonesa edhe kur mekanizmi ligjor është vënë në dispozicion për t’i shmangur ato.
Ankesat për vonesat në zbardhjen e vendimeve
Të dënuar që i janë drejtuar Avokatit të Popullit ankohen se gjyqësori po vijon të zbardhë vendimet me vonesë, duke zvarritur në praktikë përfitimet që parashikon amnistia. Problemi bëhet më i ndjeshëm pasi ligji i amnistisë 2026 përfshin edhe rastet kur vendimi është dhënë, por ende nuk është arsyetuar.
Në këtë kategori hyjnë personat që ishin në gjykim dhe për të cilët vendimi është shpallur deri më 31 maj. Logjika e ligjit, sipas këtij mekanizmi, është që i pandehuri të ketë mundësi të heqë dorë nga apeli kur vepra për të cilën është dënuar bën pjesë te ato që amnistohen.
Udhëzimi i Çelës për prokurorët
Në udhëzimin e firmosur nga Prokurori i Përgjithshëm Adriatik Çela, prokurorëve u kërkohet të pushojnë akuzat penale ose të mos nisin procedime për kallëzimet që lidhen me vepra të ndodhura deri më 31 maj dhe që përfshihen nga amnistia.
Sipas versionit zyrtar, bëhet fjalë për vepra penale që parashikojnë dënim deri në tre vjet burg, me përjashtim të subjekteve që nuk përfitojnë nga ligji. Udhëzimi shkon më tej dhe kërkon mbylljen edhe të çështjeve të pezulluara më herët për shkak se autorët nuk janë gjetur.
Pritshmëri për mijëra dosje, por ende pa bilanc të plotë
Përpara hyrjes në fuqi të ligjit, ishte parashikuar që të mbylleshin me falje gati 10 mijë hetime dhe procedime, kryesisht për aksidente pa pasojë, drejtim mjeti në gjendje të dehur, ndërtime pa leje dhe kundërvajtje.
Megjithatë, prokuroritë nuk kanë raportuar ende pranë Prokurorisë së Përgjithshme volumin e saktë të dosjeve që do të mbyllen përfundimisht. Kjo do të thotë se shifra reale e ndikimit të amnistisë në sistem mbetet ende e paqartë, pavarësisht projeksioneve të bëra më herët.
Ndikimi te ngarkesa e sistemit
Nuk ka ende një numër final për çështjet që do të amnistohen edhe në kategorinë e dosjeve të pezulluara, por pritshmëria është që masa të ndikojë drejtpërdrejt në backlog-un e akumuluar ndër vite në prokurori dhe në gjykata.
Sipas udhëzimit, në muajin shtator drejtuesit e të gjitha prokurorive duhet të informojnë Prokurorin e Përgjithshëm për numrin e përfituesve, për çështjet e mosfilluara, për ato të pushuara gjatë hetimit dhe për rastet e mbyllura gjatë gjykimit. Pikërisht atëherë pritet të kuptohet sa nga premtimi për “çlirim” të sistemit do të materializohet realisht në shifra.
Amnistia po paraqitet si një rrugë për të ulur ngarkesën e sistemit penal, por vonesat në zbardhjen e vendimeve dhe mungesa e raportimeve të plota nga prokuroritë tregojnë se zbatimi mbetet po aq i rëndësishëm sa vetë ligji.
Për momentin, tabloja mbetet e pjesshme: udhëzimi është dhënë, por efekti real i tij mbi mijëra dosje dhe mbi ritmin e drejtësisë do të matet vetëm kur institucionet të nxjerrin shifrat konkrete.