Emri i Elidiana Çelajt po rikthehet me forcë në qendër të debatit publik, këtë herë jo vetëm për të shkuarën e saj në administratën tatimore, por edhe për rolin që pritet t’i besohet në një nga institucionet më të ndjeshme të vendit, AKUM, agjencia që administron sektorin e ujësjellësve, investimet publike dhe një volum të madh fondesh që lidhen drejtpërdrejt me jetën e qytetarëve.
Në letër, bëhet fjalë për një emërim administrativ. Në substancë, për kritikët, bëhet fjalë për shumë më tepër: për zhvendosjen e një figure të përfolur për dyshime, konflikte interesi dhe lidhje klienteliste drejt një institucioni ku kalojnë qindra milionë euro fonde publike, tendera, rikonstruksione dhe kontrata. Pikërisht për këtë arsye, rasti i Elidiana Çelajt nuk shihet si një episod rutinë në burokracinë shtetërore, por si një provë e re se si funksionon riciklimi i figurave të lidhura me pushtetin në institucionet kyçe të vendit.
Pse AKUM Është Një Institucion Me Rëndësi Jetike
AKUM nuk është një drejtori periferike dhe as një hallkë pa peshë në administratën publike. Është institucioni që ka në administrim të gjithë rrjetin e ujësjellësve, investimet për furnizimin me ujë, rikonstruksionet e infrastrukturës hidrike dhe menaxhimin e fondeve që, teorikisht, duhet të përkthehen në shërbim më të mirë për qytetarët.
Në një vend ku mungesa e ujit të pijshëm 24 orë në ditë mbetet ende plagë e hapur në shumë qytete dhe zona rurale, kushdo që vendoset në krye të një institucioni të tillë merr mbi vete një barrë të madhe publike. Për këtë arsye, integriteti, transparenca dhe mungesa e çdo hijeje dyshimi duhej të ishin kushti minimal. Pikërisht këtu nis edhe problemi me Elidiana Çelajn.
Për vëzhgues, gazetarë dhe analistë kritikë, emri i saj nuk sjell garanci, por alarm. Jo sepse një institucion duhet gjykuar nga thashethemet, por sepse mbi figurën e saj janë artikuluar prej kohësh pretendime, dokumente dhe indicie që lidhen me marrëdhënie të dyshimta ekonomike, transferime aksionesh, lidhje familjare me përfitues tenderash dhe një model funksionimi ku interesi publik dhe ai privat duket se ndërthuren.
Lidhja Me Ceno Klosin Dhe Dyshimet Për Një Rreth Të Mbyllur Besnikësh
Sipas përshkrimit të bërë në materialin e sjellë, Elidiana Çelaj konsiderohet pjesë e rrethit të afërt të Ceno Klosit, ish-drejtues i Tatimeve, i cili në qershor 2024 dha dorëheqjen nga ky post për t’u zhvendosur si zëvendësministër i Infrastrukturës.
Ky transferim nuk kaloi pa polemika. Klosi, sipas materialit të përdorur si bazë, ka qenë dhe mbetet nën hetim nga SPAK për falsifikim dokumentesh dhe fshehje pasurie. Në këtë klimë, vendosja e Çelajt në drejtimin e përkohshëm të Tatimeve dhe më pas emri i saj për AKUM-in shihet si vazhdimësi e një logjike politike ku njerëzit e besuar të një rrethi riciklohen në pozicione me ndikim.
Dyshimi i ngritur është i drejtpërdrejtë: se kontrolli i tenderave dhe vendimmarrjeve në AKUM mund t’i jetë besuar një figure të tillë pikërisht për të garantuar shpërndarjen e fondeve dhe kontratave drejt subjekteve të lidhura me këtë rreth. Kjo është një akuzë politike dhe mediatike që kërkon verifikim institucional, por vetë fakti që formulohet kaq hapur tregon nivelin e mosbesimit që ka krijuar emri i saj.
Si Doli Në Skenë Emri I Elidiana Çelajt
Në qershor të vitit 2024, pas largimit të Ceno Klosit nga drejtimi i Tatimeve, në vend të tij u vendos përkohësisht Elidiana Çelaj. Për publikun e gjerë, ajo nuk ishte një figurë me profil të lartë mediatik. Kishte kaluar në sektorin bankar dhe në poste të tjera publike, përfshirë Postën Shqiptare, por emri i saj nuk kishte qenë deri atëherë në vijën e parë të përplasjes publike.
Megjithatë, sapo mori një rol kaq të ndjeshëm, nisën të artikulohen më fort elementët që lidhen me të shkuarën e saj. Dhe në qendër të kësaj historie doli një nyje tepër e rëndë: lidhja me biznesmenin Adrian Xhillari, emër i përmendur në një nga aferat më të bujshme të sektorit të karburanteve në Shqipëri, të njohur si skandali i “naftës virgin”.
Lidhja Me Adrian Xhillarin Dhe Skandali I “Naftës Virgin”
Një nga pikat më të forta të dosjes publike që po ndërtohet rreth Elidiana Çelajt lidhet me përfitimin prej saj të aksioneve të kompanisë “ECS Eco Climate Solution”, përmes asaj që përshkruhet si “dhurim” nga Adrian Xhillari.
Xhillari është përmendur si administrator i kompanisë Tea Construction & Petrol sh.a., emër që lidhet me aferën e madhe të “naftës virgin”, ku sipas të dhënave të përmendura në materiale hetimore dhe raportime mediatike, dyshohet se janë tregtuar rreth 4.4 milionë litra karburant të papërpunuar, të futur në treg pa paguar taksat dhe akcizat përkatëse.
Në vitin 2018, ai u arrestua në Gjermani pas një urdhri të Interpol Tiranës, ndërsa Prokuroria ka kërkuar dënim të rëndë për akuza që përfshijnë fshehje të ardhurash, mospagim taksash dhe pastrim të produkteve të veprës penale.
Në këtë kontekst, fakti që aksionet e një kompanie të lidhur me të i kalojnë Elidiana Çelajt përmes një “dhurimi” nuk është një detaj periferik. Është një element që ngre automatikisht pyetje serioze: përse do t’i kalonin aksionet një zyrtareje apo personi të lidhur me administratën? Çfarë natyre ekonomike kishte ky veprim? Pse përmes dhurimit dhe jo një transaksioni të zakonshëm tregtar? Dhe mbi të gjitha, a kemi të bëjmë me një transferim të rregullt pasurie, apo me një mekanizëm për të fshehur origjinën reale të interesave?
Historia E “ECS Eco Climate Solution” Dhe Lëvizjet E Dyshimta Të Aksioneve
Sipas materialit të sjellë, kompania “ECS Eco Climate Solution” u themelua më 16 tetor 2012 nga Edmond Jaupi, Adrian Xhillari dhe Elidiana Çelaj. Struktura fillestare e kapitalit ishte e shpërndarë mes tyre, me Çelajn që kontribuonte me 3,500 euro, Jaupin me 17,500 euro dhe Xhillarin me 14,000 euro.
Më pas ndodh një seri lëvizjesh që pikërisht për shkak të shpejtësisë dhe mënyrës së realizimit kanë ngritur dyshime të forta:
Më 14 maj 2013, Adrian Xhillari ia dhuron aksionet e veta Elidiana Çelajt. Pak më vonë, më 19 maj 2014, edhe Edmond Jaupi ia dhuron pjesën e tij Çelajt, duke e bërë atë zotëruese të plotë të shoqërisë. Por historia nuk mbaron aty. Vetëm disa javë më vonë, më 25 korrik 2014, Çelaj ia dhuron mbrapsht kompaninë vëllait të saj, Edmond Jaupi.
Pra, kemi të bëjmë me një kompani që kalon me “dhurime” nga një aksioner tek tjetri, pastaj bëhet pronë e plotë e Çelajt dhe më pas i kalon vëllait të saj. Pikërisht kjo lëvizje e ngarkon gjithë rastin me dyshime të forta.
Dyshimi bëhet akoma më i madh kur vihen përballë të dhënat ekonomike të kompanisë. Sipas materialit, kompania kishte asete me vlerë rreth 700 milionë lekë, pra afërsisht 7 milionë euro, si dhe xhiro vjetore rreth 2 milionë euro. Në një treg normal, kompani të tilla nuk kalojnë dorë më dorë përmes dhurimesh formale pa ngritur pyetje të menjëhershme nga organet e kontrollit financiar, tatimor apo anti-pastrim.
Pse “Dhurimet” E Aksioneve Janë Pika Më E Fortë E Dyshimit
Një nga aspektet më të ndjeshme të kësaj historie është vetë nocioni i “dhurimit”. Kur kemi të bëjmë me kompani me qarkullim dhe pasuri të konsiderueshme, dhurimet e aksioneve nga biznesmenë të profilit problematik tek persona të lidhur me administratën apo më pas tek familjarë, e nxjerrin rastin jashtë çdo logjike të zakonshme ekonomike.
Pikërisht për këtë arsye, në materialin bazë artikulohet dyshimi se kjo mund të ketë shërbyer si një skemë për transferim interesi, shmangie përgjegjësish, fshehje pasurie apo kalim kontrolli real përmes mekanizmave formalë.
Deri në një verifikim zyrtar, këto mbeten dyshime dhe indicie të ngritura nga raportime, por ato janë mjaftueshëm serioze për të justifikuar pyetjen e madhe: si mund të besohet drejtimi i një institucioni si AKUM një figure mbi të cilën rëndojnë kaq shumë pikëpyetje të pashpjeguara bindshëm?
Vëllai, Tenderat Dhe Konflikti I Mundshëm I Interesit
Një tjetër bosht i rëndë i kësaj historie lidhet me vëllanë e Elidiana Çelajt, Edmond Jaupin, dhe tenderat publikë të përfituar në një periudhë kur ajo vetë mbante rol drejtues në institucion publik.
Sipas materialit, gjatë kohës që Elidiana Çelaj ka qenë zv.drejtoreshë e përgjithshme e Postës Shqiptare, kompania që ajo më herët ia kishte kaluar vëllait të saj përfitoi tendera pikërisht nga ai institucion.
Mes tyre përmenden dy procedura:
Një tender për mirëmbajtje kondicionerësh, dhoma serverash, UPS dhe shërbim baterish, me vlerë rreth 4 milionë lekë, dhe një tjetër për rikonstruksionin e zyrave postare të filialit të Postës Shqiptare në Tiranë, me ofertë fituese rreth 10.7 milionë lekë.
Këtu nis një tjetër pjesë e errët e dosjes. Sipas të dhënave të cituara nga materiale të publikuara më herët, një nga këto tendera është shoqëruar me ankesa dhe dyshime të forta, përfshirë skualifikimin e ofertës më të ulët dhe favorizimin e kompanisë së lidhur me familjen e një zyrtareje të institucionit.
Një kompani tjetër, “Colombo” shpk, ka paraqitur ankesë duke pretenduar skualifikim të padrejtë, por kjo ankesë nuk është pranuar. Edhe pa hyrë në përfundime penale, vetë fakti që kontrata lidhet nga vëllai i zv.drejtoreshës së institucionit që zhvillon tenderin, gjatë kohës që ajo është në detyrë, e ngre në sipërfaqe konfliktin e interesit.
Përfitime Të Tjera Dhe Rrjeti I Marrëdhënieve
Materiali i sjellë shkon edhe më tej, duke ngritur dyshime për një rrjet më të gjerë lidhjesh ku administrata, familja dhe biznesi ndërthuren.
Përmendet se kompania e vëllait të saj ka përfituar gjithashtu 590 milionë lekë fonde nga Operatori i Blerjeve të Përqendruara, për tendera të konsideruar problematikë dhe me indicie për favorizim të fituesit. Përveç kësaj, artikulohen edhe marrëdhënie të tjera mes të afërmve të Çelajt dhe emrave të njohur në administratë, përfshirë shitje aksionesh të kompanive me vlera të larta pavarësisht performancës së dobët financiare.
Një rast i tillë përmendet me kompaninë KPT sh.p.k, ku një e afërm e Çelajt rezulton t’ia ketë shitur aksionet Laert Durajt dhe Hysni Xhurajt për rreth 135 mijë euro, pavarësisht se kompania raportohet të ketë qenë me humbje. Kjo ka ngritur dyshime se marrëdhëniet mes këtyre personave nuk kanë qenë thjesht formale, por pjesë e një njohjeje dhe afërsie më të gjerë, me potencial për konflikt interesi.
Çfarë Tregon Raporti I KLSH Për Administratën Tatimore
Në materialin e përdorur si bazë, një peshë të veçantë zë edhe raporti i Kontrollit të Lartë të Shtetit për Drejtorinë e Përgjithshme të Tatimeve. Edhe pse raporti nuk ka si objekt vetëm Çelajn, ai krijon sfondin e një administrate të mbushur me shkelje, vonesa, mungesë përgjegjësie dhe moszbatim të rekomandimeve.
Sipas përshkrimit të raportit, janë evidentuar:
Procedura kontrolli tatimor që zgjasin me muaj e vite përtej afateve ligjore, deri në stok prej 805 kontrolle të mbetura në proces, mungesë koordinimi mes drejtorive të riskut dhe kontrollit, mungesë transparence në përzgjedhjen e subjekteve që kontrollohen, mosndëshkim i shkelësve, pozicione të pambushura, sektorë që funksionojnë nën kapacitet, si dhe probleme të rënda me menaxhimin e aseteve publike.
Po ashtu janë ngritur shqetësime për punësime pa procedura të plota, raportime financiare të pasakta dhe efektivitet të ulët në kontrollet në terren, ku rreth 20 për qind e tyre përfundojnë pa rezultat konkret.
Ky raport është i rëndësishëm sepse e vendos rastin e Elidiana Çelajt jo në vakum, por brenda një administrate që vetë auditimi shtetëror e përshkruan si të rënduar nga probleme sistemike. Kjo e bën edhe më të ndjeshme çdo lëvizje emërimi në poste me ndikim.
Pse Emërimi Në AKUM Po Shihet Si Sinjal Alarmi
Në çdo shtet ku standardet institucionale do të funksiononin me rigorozitet, një emërim në krye të AKUM-it do të shoqërohej me verifikim të plotë të integritetit, transparencës së pasurisë, konfliktit të interesit dhe historikut të përfitimeve familjare apo ekonomike.
Në rastin e Elidiana Çelajt, problemi nuk qëndron vetëm tek një episod, por tek grumbullimi i episodeve:
lidhje me një biznesmen të përfshirë në një skandal të rëndë financiar, përfitim aksionesh përmes dhurimeve të dyshimta, kalim i shpejtë i një kompanie me vlera të mëdha drejt vëllait, tendera të përfituar nga kompania e familjarit kur ajo vetë ishte në institucion publik, si dhe një emërim që shihet si i lidhur me një rreth të ngushtë pushteti rreth Ceno Klosit.
Kur të gjitha këto mblidhen bashkë, AKUM nuk shihet më vetëm si një institucion që duhet të menaxhojë ujësjellësat, por si një terren i rrezikuar për kthimin e fondeve publike në instrument klientelist.
Kontradikta Themelore: Miliona Euro Tendera, Qytetarë Pa Ujë
Një nga pikat më të forta politike dhe morale të artikullit është kontradikta mes fondeve të mëdha publike të shpenzuara për ujësjellësat dhe mungesës së shërbimit real për qytetarët.
Shqipëria vazhdon të ketë qytete dhe zona të tëra ku furnizimi me ujë nuk është normal, ku ujësjellësit janë të amortizuar dhe ku premtimi për ujë 24 orë mbetet ende larg realitetit. Në këtë sfond, çdo dyshim për keqmenaxhim, tendera klientelistë apo emërime të dyshimta merr peshë akoma më të madhe, sepse nuk bëhet fjalë për një tabelë Excel apo një procedurë formale, por për një shërbim jetik.
Prandaj edhe emërimi i një figure me kaq shumë hije nuk shihet si garanci, por si kërcënim. Dhe pyetja që lind natyrshëm është kjo: a do të shërbejnë fondet e AKUM-it për të çuar ujë tek qytetarët, apo për të ushqyer një skemë tjetër të shpërndarjes së tenderave brenda një rrethi të mbyllur?
Një Rast Që Shkon Përtej Një Personi Të Vetëm
Rasti i Elidiana Çelajt është i rëndësishëm jo vetëm për atë që thotë për figurën e saj, por për atë që tregon për mënyrën si perceptohet funksionimi i shtetit në Shqipëri.
Ai shfaq disa nga tiparet më problematike të sistemit:
riciklimin e figurave të besuara politikisht në institucione të ndryshme, ndërthurjen e interesit familjar me vendimmarrjen publike, përdorimin e strukturave shtetërore për të shpërndarë kontrata dhe mundësinë që mungesa e kontrollit real të kthejë institucionet publike në depo tenderash.
Në këtë kuptim, pyetja nuk është vetëm kush është Elidiana Çelaj, por çfarë modeli përfaqëson ajo.
Kush është Elidiana Çelaj?
Elidiana Çelaj është një ish-drejtuese e komanduar në administratën tatimore dhe ish-zyrtare në sektorin publik, përfshirë Postën Shqiptare. Emri i saj është përmendur së fundmi si figurë që pritet të marrë drejtimin e AKUM-it.
Pse emri i saj është bërë objekt debati publik?
Sepse mbi figurën e saj janë artikuluar dyshime për konflikt interesi, lidhje me transaksione aksionesh të dyshimta, përfitime familjare nga tendera publikë dhe afërsi me figura politike e administrative të përfolura.
Cila është lidhja e saj me Adrian Xhillarin?
Sipas materialeve të publikuara, ajo ka përfituar përmes dhurimit aksione në kompaninë “ECS Eco Climate Solution”, ku Xhillari ka qenë një nga themeluesit dhe aksionerët. Kjo lidhje ngre dyshime për natyrën reale të transferimit të interesave.
Pse përmendet vëllai i saj në këtë histori?
Sepse kompania që më herët ka kaluar në pronësi të saj i është transferuar më pas vëllait, Edmond Jaupi, i cili më pas ka përfituar tendera publikë në periudhë kur ajo vetë mbante rol drejtues në institucion publik.
Cili është dyshimi kryesor për AKUM-in?
Dyshimi i ngritur është se emërimi i saj mund ta ekspozojë institucionin ndaj keqmenaxhimit, klientelizmit dhe shpërndarjes së tenderave tek persona ose subjekte të lidhura me rrethin e pushtetit.
A janë këto akuza të provuara gjyqësisht?
Jo domosdoshmërisht. Një pjesë janë pretendime, indicie dhe dyshime të ngritura nga materiale mediatike, dokumente dhe analiza publike. Përfundimet penale i takojnë vetëm organeve të drejtësisë.
Historia e Elidiana Çelajt është sot një nga ato histori që përmbledh në mënyrë të ashpër krizën e besimit ndaj institucioneve shqiptare. Nuk bëhet fjalë vetëm për një emërim, por për një provë të re mbi mënyrën se si publiku e sheh shtetin: si një hapësirë ku figurat riciklohen, ku tenderat mbeten nën hije dyshimi dhe ku interesat familjare e politike duken më të mbrojtura se interesi publik.
Nëse ajo vendoset në krye të AKUM-it, çdo procedurë tenderi, çdo kontratë, çdo investim dhe çdo lëvizje fondi do të jetë nën lupë. Sepse në një vend ku qytetarët vazhdojnë të hapin rubinetin dhe të presin ujë, nuk ka më vend për emërime që sjellin më shumë dyshime sesa siguri.
Dhe pyetja që mbetet pezull është po aq e thjeshtë sa edhe e rëndë: a do të shërbejë AKUM për qytetarët, apo për rrethin e pushtetit?