Bashkimi Evropian po përballet me një debat të ndjeshëm politik dhe ekonomik mbi raportin me Iranin. Sipas deklaratës së kancelarit gjerman Friedrich Merz, blloku mund të shqyrtojë lehtësim gradual të sanksioneve, por vetëm nëse arrihet një marrëveshje gjithëpërfshirëse me Shtetet e Bashkuara. Sinjali i Berlinit, megjithatë, nuk duket se po kalon pa rezistencë brenda vetë BE-së.
Merz vendos në tavolinë opsionin e lehtësimit të sanksioneve
Pas samitit të BE-së në Nikozi, Friedrich Merz deklaroi se reduktimi i sanksioneve ndaj Iranit mund të jetë pjesë e procesit, në rast se arrihet një marrëveshje e gjerë me SHBA-në.
Sipas versionit të paraqitur prej tij, ky do të ishte një instrument që Evropa mund ta përdorte si mbështetje për të çuar përpara procesin diplomatik dhe për të ndihmuar në arritjen e një armëpushimi afatgjatë.
Brukseli nuk flet me një zë
Qëndrimi i Merz u prit me kujdes nga disa drejtues të tjerë të BE-së, çka tregon se brenda unionit nuk ka ende një dakordësi të qartë për një hap të tillë.
Presidenti i Këshillit Evropian, Antonio Costa, tha në një konferencë të përbashkët për media se është ende herët për të diskutuar heqjen e ndonjë sanksioni ndaj Iranit. Komente të ngjashme bëri edhe presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen.
Pas debatit diplomatik, presioni i tregut të energjisë
Deklaratat e Merz vijnë në një moment kur, sipas raportimeve, BE po përgatit plane emergjente për të përballuar një mungesë të mundshme të karburantit për aeroplanë dhe për të shtuar prodhimin e rafinerive, për shkak të rritjes së çmimeve të energjisë të lidhura me luftën me Iranin.
Evropa mbetet veçanërisht e ekspozuar në këtë pikë, pasi rreth 75 për qind e importeve të karburantit për aeroplanë vijnë nga Lindja e Mesme. Kjo varësi e bën krizën gjeopolitike menjëherë të prekshme për transportin ajror dhe ekonominë.
Hormuzi, çmimet dhe alarmi i linjave ajrore
Çmimet e karburantit për aeroplanë janë rritur ndjeshëm që pas mbylljes së Ngushticës së Hormuzit, e cila sipas materialit burimor u mbyll në mënyrë efektive nga Teherani pasi SHBA-ja dhe Izraeli nisën sulme ndaj Iranit më 28 shkurt.
Linjat ajrore evropiane kanë paralajmëruar se, nëse konflikti vazhdon, pasojat mund të përkthehen në bileta më të shtrenjta, anulime fluturimesh dhe mbajtje të avionëve në tokë. Kjo e zhvendos debatin për sanksionet përtej diplomacisë dhe e fut drejtpërdrejt në koston që mund të paguajnë tregu dhe qytetarët.
Armëpushim i zgjatur, por pa marrëveshje përfundimtare
Sipas materialit burimor, SHBA-ja ka zgjatur armëpushimin e përkohshëm me Iranin, i cili ishte paraparë të skadonte më 22 prill, ndërsa një bllokadë ndaj porteve iraniane mbetet në fuqi.
Në bisedimet e zhvilluara më 11-12 prill në Pakistan, palët nuk arritën marrëveshje për t’i dhënë fund luftës. Kjo e mban të hapur krizën dhe shpjegon pse edhe brenda BE-së po dominojnë rezervat, pavarësisht sinjaleve politike për fleksibilitet të mundshëm.
Për momentin, ideja për lehtësimin e sanksioneve ndaj Iranit mbetet më shumë një mesazh politik sesa një vendim i konsoliduar evropian.
Ajo që del qartë nga reagimet në Bruksel është se BE-ja nuk ka ende një vijë të unifikuar, ndërsa presioni i luftës dhe i tregjeve të energjisë po e shtyn debatin në terren gjithnjë më të ndjeshëm.