Britania e Madhe po shtyn përpara një tjetër eksperiment teknologjik në kufi: nga viti i ardhshëm, sipas planit të qeverisë, një sistem me inteligjencë artificiale do të përdoret për të vlerësuar nëse azilkërkuesit që deklarojnë se janë fëmijë janë në të vërtetë të mitur. Qeveria e paraqet si mjet kundër abuzimit me sistemin, por organizatat për të drejtat e njeriut po ngrenë pikëpyetje serioze për saktësinë, etikën dhe pasojat mbi fëmijët refugjatë.
Çfarë parashikon plani i qeverisë britanike
Sipas versionit zyrtar, teknologjia do të analizojë fotografitë e marra në kufi për të vlerësuar moshën e personave dhe për të identifikuar rastet kur të rriturit pretendojnë se janë fëmijë. Sistemi synon të përdoret në kufijtë e Mbretërisë së Bashkuar dhe lidhet drejtpërdrejt me procedurat e azilit.
Ministria e Brendshme britanike ka deklaruar se testimet fillestare kanë treguar “performancë dhe saktësi premtuese”. Megjithatë, deri tani bëhet fjalë për një teknologji që ende nuk ka kaluar në përdorim të gjerë në një fushë kaq të ndjeshme sa verifikimi i moshës së refugjatëve.
Kostoja, kompania dhe afati i zbatimit
Kontrata për zhvillimin dhe testimin e sistemit i është dhënë kompanisë Akhter Computers Ltd, me seli në Harlow. Projekti pritet të kushtojë 322 mijë paund në tre vite.
Sipas planit të raportuar nga BBC, testimi fillestar do të bëhet në raste reale të azilkërkuesve në qendrën e përpunimit Western Jet Foil në Dover. Lansimi i plotë parashikohet në mesin e vitit 2027, pas testimeve në terren.
Argumenti i qeverisë: kursim dhe goditje ndaj manipulimit
Qeveria britanike pretendon se përdorimi i inteligjencës artificiale është mënyra më kosto-efektive për të bërë vlerësimin e moshës. Aktualisht, ky proces mbështetet te kontrollet e dokumenteve, intervistat, rrezet X dhe skanimet MRI.
Sipas të dhënave të Ministrisë së Brendshme, në vitin që përfundoi në mars 2026 më shumë se 6,400 emigrantë që pretendonin se ishin fëmijë iu nënshtruan verifikimit të moshës dhe 43% rezultuan të ishin të rritur. Po sipas shifrave zyrtare, Mbretëria e Bashkuar regjistroi 111,084 kërkesa për azil në vitin që përfundoi në qershor 2025, 14% më shumë se një vit më parë.
Ministri për Sigurinë Kufitare dhe Azilin, Alex Norris, ka argumentuar se të rriturit që japin moshë të rreme po shfrytëzojnë sistemin dhe po devijojnë mbështetjen nga fëmijët në rrezik. Ky është qëndrimi i qeverisë, i cili shoqëron shtyrjen politike për përdorimin e teknologjisë në kufi.
Kundërshtimet: teknologji e paprovuar për një vendim me pasoja të rënda
Reagimi nga organizatat për të drejtat e njeriut ka qenë i ashpër. Human Rights Watch e ka cilësuar teknologjinë si të paprovuar dhe ka paralajmëruar se përdorimi i saj mund të cenojë të drejtat e fëmijëve refugjatë.
Sipas studiueses së lartë për inteligjencën artificiale në Human Rights Watch, Anna Bacciarelli, përdorimi i kësaj teknologjie për të vendosur nëse një fëmijë meriton mbrojtje ligjore është “mizor dhe i paarsyeshëm”. Ajo ka vënë në dyshim edhe faktin që njohja e fytyrës është përdorur kryesisht në mjedise si dyqane dhe bare, jo në qendra përpunimi refugjatësh, çka ngre dyshime të forta për saktësinë dhe proporcionalitetin e saj.
Debati në Britani po shkon përtej çështjes së kontrollit kufitar dhe prek një pyetje më të madhe: a mund t’i lihet një algoritmi një vendim që ndikon drejtpërdrejt te statusi ligjor dhe mbrojtja e një fëmije?
Për momentin, qeveria britanike flet për efikasitet dhe kosto, ndërsa kritikët paralajmërojnë për gabime me pasoja të pakthyeshme. Testimet në terren pritet të tregojnë nëse ky projekt do të mbetet një premtim teknologjik apo një precedent i rrezikshëm për të drejtat e njeriut.