Një vendim i Gjykatës Kushtetuese në Maqedoninë e Veriut ka rikthyer në qendër të debatit tensionet mbi përfaqësimin historik të shqiptarëve në hapësirën publike. Pas shfuqizimit të vendimit të Komunës së Tetovës për emërtimet e vitit 2007, sheshi “Iliria” po kthehet zyrtarisht në “Marshall Tito”, ndërsa në Tetovë kanë shpërthyer protesta dhe reagime të forta kundërshtuese.
Vendimi që ndezi reagimet
Sipas materialit burimor, Gjykata Kushtetuese ka abroguar emrat e rrugëve dhe shesheve të miratuara në vitin 2007 nga Këshilli i Komunës së Tetovës. Në praktikë, kjo do të thotë se sheshi “Iliria” rikthehet në emërtimin e mëparshëm, “Marshall Tito”.
Vendimi është miratuar me 5 vota pro, ndërsa dy gjyqtarë shqiptarë dhe një gjyqtar turk kanë votuar kundër. Vetë ky raport votash ka shtuar leximin politik të çështjes, përtej aspektit formal ligjor që paraqitet në versionin zyrtar.
Protestë në Tetovë dhe akuza për nënçmim
Pas këtij zhvillimi, anëtarë të BDI-së, aktivistë dhe mbështetës të protestës studentore janë ngritur në protestë. Kundërshtarët e vendimit e quajnë të papranueshme heqjen e emrit “Iliria” dhe e paraqesin atë si një akt nënçmues ndaj shqiptarëve.
Në thelb të reagimit nuk është vetëm ndryshimi i një tabele orientuese, por pesha simbolike që mbart ky emërtim për një pjesë të komunitetit shqiptar në Tetovë. Për protestuesit, çështja lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si historia dhe identiteti përfaqësohen në qytet.
Si nisi çështja në Gjykatën Kushtetuese
Iniciativa për shqyrtimin e kësaj çështjeje ishte dorëzuar nga Lidhja e Luftëtarëve nga Lufta Nacionalçlirimtare dhe Antifashiste e Maqedonisë 1941–1945. Sipas këtij argumentimi, Këshilli i Tetovës kishte ndryshuar emrat pa pëlqimin e Qeverisë, në kundërshtim me ligjin e vitit 2004 për emërtimin e rrugëve, shesheve dhe objekteve infrastrukturore.
Pra, versioni institucional mbështetet te procedura dhe mungesa e miratimit qeveritar. Megjithatë, reagimi në terren tregon se përplasja nuk po lexohet si një debat teknik, por si një ndërhyrje mbi simbolet e përfaqësimit shqiptar në hapësirën publike.
Debati shkon përtej një sheshi
Në qendër të debatit janë edhe emra të tjerë si “Dëshmorët e Kombit”, “Dervish Cara” dhe “Kongresi i Manastirit”. Për një pjesë të shqiptarëve të Tetovës, këto emërtime nuk përfaqësojnë thjesht adresime urbane, por një proces politik të lidhur me periudhën pas Marrëveshjes së Ohrit dhe me kërkesën për përfaqësim më të drejtë të historisë.
Për partitë shqiptare dhe përfaqësues të tyre, vendimi shihet si goditje ndaj këtij përfaqësimi. BDI e ka cilësuar zhvillimin si pjesë të një fushate kundër arritjeve politike të shqiptarëve, ndërsa Arbër Ademi ka folur, sipas materialit burimor, për një “Gjykatë destabilizuese” dhe për kthim prapa në kohë.
Tetova sërish në një pikë tensioni simbolik
Tetova, e konsideruar shpesh si një qytet me peshë të veçantë në bashkëjetesën ndëretnike, po rikthehet kështu në një vatër tensioni simbolik. Emrat e rrugëve dhe shesheve po dëshmojnë edhe një herë se në rajon memoria publike mbetet fushë përplasjeje politike.
Mbetet për t’u parë nëse institucionet do ta trajtojnë këtë si një çështje të mbyllur juridikisht, apo do të përballen me koston politike dhe shoqërore që ka prodhuar vendimi në Tetovë.
Ndryshimi i emrit të sheshit nga “Iliria” në “Marshall Tito” ka hapur një debat që shkon shumë përtej nomenklaturës urbane. Në Tetovë, përplasja po lexohet si test për mënyrën se si shteti njeh ose fshin simbolet e një komuniteti në hapësirën publike.