Debati për reformën e re territoriale po hyn në një fazë më të ndjeshme, ndërsa një draft-raport i Këshillit të Europës sinjalizon rrezikun që procesi të zhvillohet me nxitim dhe me konsultime vetëm sa për formë. Dokumenti kërkon që ndryshimet të mos imponohen nga lart, por të mbështeten në analizë serioze dhe dëgjim real të komuniteteve që preken.
Raporti vë në pikëpyetje ritmin e shpallur për reformën
Në draft-raportin prej 9 faqesh për Shqipërinë, Këshilli i Europës kërkon që çdo vendim për hartën administrative të mos merret pa një vlerësim të plotë të reformës së vitit 2015.
Sipas raportit, ekziston rreziku që reforma territoriale e planifikuar për vitin 2026 të shtyhet përpara me konsultime formale, nëse qeveria këmbëngul të respektojë afatet që ka shpallur publikisht. Ky paralajmërim e vendos në qendër të debatit jo vetëm përmbajtjen e reformës, por edhe mënyrën si po ndërtohet procesi.
Konsultimet me pushtetin vendor shihen si të kufizuara
Dokumenti nënvizon se pushteti vendor, deri në këtë fazë, ka pasur rol të kufizuar në proces. Kjo do të thotë se bashkitë, që preken drejtpërdrejt nga çdo ridizenjim territorial, mund të përfshihen realisht vetëm në fund, kur vendimet kryesore të jenë marrë.
Sipas këtij vlerësimi, një përfshirje e vonuar do t’u linte njësive vendore pak kohë për t’u përgatitur dhe edhe më pak hapësirë për të ndikuar me propozimet e tyre. Për një reformë që prek organizimin e qeverisjes lokale, ky është një sinjal i fortë se procesi nuk mund të reduktohet në dëgjesa formale.
Shërbimet kryesore mbeten nën kontroll qendror
Raporti ngre edhe një problem më të thellë se sa thjesht kufijtë në hartë: shumë shërbime publike vijojnë të kontrollohen nga pushteti qendror, edhe kur në letër flitet për forcim të bashkive.
Menaxhimi i mbetjeve, furnizimi me ujë dhe arsimi përmenden si fusha ku bashkitë nuk ushtrojnë kompetenca të plota. Kjo, sipas raportit, e kufizon rolin e tyre dhe i lë shpesh në pozicion zbatuesi të vendimeve të marra në qendër, jo si njësi reale të vetëqeverisjes.
Paralajmërim kundër heqjes së mëtejshme të kompetencave
Një nga pikat më kritike të dokumentit është se dobësitë e disa bashkive nuk duhet të përdoren si justifikim për t’u hequr atyre edhe më shumë kompetenca.
Raportuesit e Këshillit të Europës kërkojnë që reforma të mos reduktohet në pyetjen sa bashki duhet të ketë vendi. Sipas tyre, duhet rishikuar edhe roli i qarqeve, të cilat në formën aktuale nuk i plotësojnë kriteret për t’u konsideruar njësi të mirëfillta të vetëqeverisjes vendore.
Mes përplasjes politike mes mazhorancës dhe opozitës, ky pozicionim i Këshillit të Europës shton presionin që reforma territoriale të mos trajtohet si ushtrim teknik me afate të parapërcaktuara.
Nëse paralajmërimet injorohen, problemi nuk do të jetë vetëm ndryshimi i kufijve administrativë, por thellimi i një modeli ku vendimmarrja mbetet në qendër dhe bashkitë mbeten me përgjegjësi pa fuqi reale.