Shqipëria po përmendet sërish mes vendeve më pranë anëtarësimit në Bashkimin Europian, por entuziazmi që vjen nga qarqe europiane nuk e heq dot pjesën më të vështirë të historisë: vendimmarrja politike në BE mbetet e ndërlikuar, e ngadaltë dhe shpesh e kushtëzuar nga interesa që shkojnë përtej meritës së vendeve kandidate.
Brukseli rikthen zgjerimin në tryezë
Sipas Euronews, zgjerimi i Bashkimit Europian po hyn në një fazë më vendimtare, me Shqipërinë dhe Malin e Zi që konsiderohen ndër kandidatët më të avancuar, ndërsa Ukraina dhe Moldavia po shtyhen përpara në procesin e integrimit.
Në të njëjtën kohë, institucionet europiane po diskutojnë jo vetëm kush mund të hyjë në Union, por edhe si do të funksionojë një BE me më shumë se 30 shtete anëtare. Kjo tregon se debati nuk është më thjesht teknik, por thellësisht politik dhe strategjik.
Shqipëria përparon, por procesi nuk matet vetëm me kapituj
Zyrtarë europianë kanë deklaruar se në gjashtë muajt e fundit janë mbyllur më shumë kapituj negociues sesa gjatë dekadës së fundit, një sinjal që procesi ka marrë ritëm të pazakontë.
Megjithatë, përvoja e zgjerimeve të mëparshme tregon se mbyllja e kapitujve nuk garanton automatikisht anëtarësimin. Edhe kur negociatat ecin, vendet anëtare ruajnë mundësinë për të bllokuar rrugën në faza të mëvonshme, sidomos kur klima politike e brendshme në Europë bëhet më armiqësore ndaj zgjerimit.
Gjeopolitika po peshon mbi vendimet
Debati në Bruksel lidhet gjithnjë e më shumë me ekuilibrat gjeografikë dhe me përdorimin e anëtarësimit si instrument politik. Sipas këtij këndvështrimi, BE-ja po e përdor perspektivën e zgjerimit për të forcuar ndikimin në fqinjësi, për të shtuar garancitë e sigurisë dhe për të kufizuar ndikime rivale.
Kjo logjikë e bën procesin më pak linear sesa paraqitet në deklarata optimiste. Përparimi i Ukrainës dhe Moldavisë, roli i Serbisë në Ballkanin Perëndimor dhe edhe mundësia që Islanda të rikthejë negociatat krijojnë një skenë ku kriteri i meritës përplaset me llogari më të gjera politike.
Reformat brenda BE-së mund të bëhen kusht i heshtur
Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, ka njoftuar më herët një rishikim të politikave të zgjerimit dhe një plan për mënyrën se si do të funksionojë një BE me 30 ose më shumë anëtarë. Komisioni Europian pritet ta publikojë këtë plan më 30 shtator.
Në diskutim janë çështje të ndjeshme, nga heqja e unanimitetit në disa fusha deri te ideja për një Komision Europian më të vogël dhe më fleksibël. Këto nuk janë thjesht rregullime administrative: ato prekin balancën e pushtetit mes shteteve të mëdha dhe të vogla dhe mund të ndikojnë drejtpërdrejt në ritmin e pranimit të vendeve të reja.
Rreziku i bllokimit politik mbetet real
Edhe nëse vendet kandidate afrohen me vijën e finishit, ratifikimi mbetet testi më i vështirë. Rasti i Maqedonisë së Veriut ka treguar se mosmarrëveshjet politike dypalëshe mund të zvarrisin për vite të tëra një proces që në letër duket i avancuar.
Skepticizmi ndaj zgjerimit është rritur edhe për shkak të lëvizjes së spektrit politik djathtas në disa vende kyçe të BE-së, si Franca dhe Holanda. Kjo do të thotë se edhe për Shqipërinë, rruga drejt anëtarësimit nuk varet vetëm nga ritmi i Tiranës, por edhe nga gatishmëria reale e vendeve anëtare për ta pranuar zgjerimin kur të vijë momenti i vendimit përfundimtar.
Për momentin, Shqipëria shihet si një nga dosjet më të avancuara në tryezën e zgjerimit. Por mes deklaratave optimiste dhe hyrjes reale në BE qëndron një filtër i fortë politik, ku peshojnë veto, zgjedhje kombëtare, kalkulime gjeostrategjike dhe reformat e vetë Unionit.
Kjo e bën mesazhin që vjen nga Brukseli më pak triumfal sesa tingëllon në tituj: afrimi me BE-në është real në letër, por mbërritja mbetet ende e kushtëzuar.