Dronët, të njohur më shumë për përdorime ushtarake dhe tensione të sigurisë, mund të marrin një rol të ri në Bashkimin Evropian. Komisioni Evropian po shqyrton ndryshimin e rregullave që sot kufizojnë fort spërkatjen ajrore me pesticide, duke hapur derën për përdorim më të gjerë të mjeteve pa pilot në bujqësi. Por pas premtimeve për efikasitet dhe modernizim, mbeten ende boshllëqe serioze në të dhëna dhe shqetësime për ndikimin real në mjedis e shëndet.
Komisioni kërkon të zbusë një ndalim të vjetër
Sipas Politico, ndryshimi po shqyrtohet në kuadër të një rishikimi më të gjerë të rregullave të BE-së për produktet e mbrojtjes së bimëve. Në versionin aktual, kuadri europian kufizon përdorimin e mjeteve ajrore pa pilot për spërkatjen e pesticideve.
Rregullat ekzistuese lidhen edhe me Direktivën e vitit 2009 për përdorimin e qëndrueshëm të pesticideve, e cila vendosi kufizime për spërkatjen ajrore për shkak të rrezikut të përhapjes së pakontrolluar të kimikateve, ndotjes së mjedisit dhe ekspozimit të njerëzve ndaj pesticideve.
Aktualisht, qeveritë kombëtare mund të japin leje vetëm në raste të veçanta, kur mjetet konvencionale janë të vështira ose të rrezikshme për t’u përdorur. Mes shembujve përmenden vreshtat e tarracuara në Portugali, pemishtet në Tirolin e Jugut dhe zonat e përmbytura ku traktorët nuk hyjnë dot.
Argumenti pro: më pak pesticide, më shumë saktësi
Mbështetësit e teknologjisë pretendojnë se dronët mund të ulin sasinë e pesticideve duke identifikuar me saktësi zonat e prekura nga dëmtuesit ose sëmundjet dhe duke aplikuar produktin vetëm aty ku është e nevojshme.
Sipas këtij argumenti, kjo mund të ulë kostot për fermerët dhe të kufizojë ndikimin e kimikateve në mjedis. Edhe industria e mbrojtjes së të korrave, përmes CropLife, mbron idenë se dronët me bateri mund të kenë emetime më të ulëta se makineritë tradicionale bujqësore.
Komisioneri Europian për Bujqësinë, Christoph Hansen, ka mbështetur publikisht shtyrjen drejt bujqësisë dixhitale, duke e lidhur përdorimin e dronëve me objektivin për më shumë produktivitet dhe më pak burokraci.
Entuziazmi përplaset me mungesën e provave
Megjithatë, vetë Komisioni Evropian pranon se ka “boshllëqe të konsiderueshme në njohuri”. Pikëpyetjet kryesore lidhen me distancën që pesticidet mund të përhapen nga era dhe me llojet e dronëve që mund të aplikojnë substancat në mënyrë më të sigurt dhe më të saktë.
Në praktikë, kufizimet aktuale kanë penguar edhe mbledhjen e të dhënave të mjaftueshme për të vlerësuar plotësisht këtë teknologji. Kjo do të thotë se shtytja për liberalizim po ecën paralelisht me mungesën e provave të plota, një kontradiktë që pritet të ushqejë debat politik dhe teknik.
Grupet mjedisore kërkojnë kujdes më të madh dhe prova shkencore më të qarta përpara se rregullat të zbuten. Ata ngrenë shqetësime jo vetëm për mjedisin, por edhe për privatësinë dhe për rrezikun që teknologjia e shtrenjtë të thellojë hendekun mes fermave të mëdha dhe prodhuesve të vegjël.
Presioni politik po rritet në BE
Presioni për ndryshimin e rregullave nuk ka nisur tani. Në dhjetor 2024, 15 shtete anëtare, mes tyre edhe Republika Çeke, i kërkuan Komisionit të hartonte një propozim të ri për përdorimin e dronëve në bujqësi.
Sipas propozimit që po diskutohet, shtetet anëtare do të mund të autorizojnë më gjerësisht spërkatjen me dronë, me kusht që të vlerësohet se kjo metodë nuk paraqet rrezik më të madh se aplikimi tradicional në tokë.
Çështja, megjithatë, nuk mbyllet vetëm me këtë pikë. Ndryshimi është pjesë e një pakete më të gjerë reformash dhe miratimi i tij varet nga një kompromis më i gjerë mes vendeve anëtare për tema të tjera më të debatueshme.
Në letër, dronët paraqiten si simbol i bujqësisë precize dhe i modernizimit që Brukseli kërkon të promovojë. Por përtej optimizmit teknologjik, vendimmarrja do të testohet nga një pyetje themelore: sa e provuar është siguria e kësaj zgjidhjeje para se të hapet rruga për përdorim më të gjerë të pesticideve nga ajri?
Pikërisht aty pritet të përqendrohet debati i radhës në BE, mes presionit për produktivitet dhe detyrimit për të mos e kthyer inovacionin në një eksperiment me pasoja të paqarta.