Ideja për një “Shtet Sovran Bektashi”, e hedhur në hapësirën publike me shumë simbolikë dhe pak qartësi juridike, po has kundërshtime të forta. Kritikat nuk vijnë kundër bektashinjve apo trashëgimisë së tyre shpirtërore, por ndaj një projekti që, sipas kundërshtarëve, rrezikon të prekë barazinë mes bashkësive fetare dhe vetë karakterin unitar të shtetit.
Një projekt i madh në publik, por pa bazë të qartë ligjore
Në qendër të debatit qëndron fakti se për këtë nismë nuk është bërë publik ende as një ligj themelues, as një vendimmarrje kushtetuese dhe as një proces i plotë konsultimi me komunitetet fetare, shoqërinë apo Kuvendin.
Kritika kryesore është se po promovohet një ide me pasoja potencialisht të ndjeshme për rendin kushtetues, ndërkohë që mungojnë shpjegimet bazë: çfarë statusi do të kishte ky entitet, si do të funksiononte dhe mbi çfarë baze juridike do të ngrihej.
Paradoksi i “diplomacisë” para ekzistencës së shtetit
Një nga pikat më të forta të kundërshtimit lidhet me pretendimet se, edhe pse ky shtet nuk ekziston juridikisht, kanë nisur të shfaqen role me profil diplomatik.
Në tekstin kritik përmendet emri i Kreshnik Grezdës, i paraqitur në disa shkresa drejtuar ambasadave si “ambasador special”, ndërsa në një publikim të huaj ai identifikohet si “ambasador i përgjithshëm”. Pikërisht këtu ngrihet dyshimi kryesor: si mund të shpërndahen funksione të një shteti që ende nuk ekziston në rendin juridik të vendit?
Pikëpyetje për nxitjen politike dhe ndikimet nga jashtë
Kundërshtarët e nismës hedhin dyshime se projekti mund të jetë ushqyer më shumë nga vlera publicitare dhe nga etja për vëmendje ndërkombëtare sesa nga një nevojë reale e besimtarëve bektashinj.
Në këtë linjë vihet nën lupë edhe qasja e Kryeministrit, për të cilin thuhet se shpesh tërhiqet nga projektet me simbolikë të fortë përpara se ato të kalojnë në filtra të plotë konsultimi publik dhe institucional.
Po ashtu përmenden rrëfime mbi interesimin e ish-zyrtarëve të huaj për këtë ide, çka shton pyetjen nëse kemi të bëjmë me një nevojë të brendshme të komunitetit apo me një projekt të përqafuar nga jashtë dhe të paketuar politikisht brenda vendit.
Frika nga prishja e ekuilibrave mes bashkësive fetare
Një pjesë thelbësore e kritikës lidhet me pasojat që mund të ketë kjo nismë në marrëdhëniet mes traditave fetare në Shqipëri. Sipas këtij qëndrimi, shteti nuk duhet të krijojë as përshtypjen se favorizon një formë të Islamit si më të pranueshme politikisht se një tjetër.
Argumenti është se bektashizmi duhet respektuar në veçantinë e tij, por jo përdorur si mjet për të vendosur në kontrast bektashinjtë me myslimanët sunitë. Një qasje e tillë, sipas kritikëve, do të ishte e padrejtë për të dy traditat dhe e rrezikshme për harmoninë ndërfetare që Shqipëria e ka promovuar për dekada.
Forcim i institucioneve, jo krijim i një sovraniteti të ri
Në vend të krijimit të një entiteti të ri sovran, propozohet një rrugë tjetër: fuqizimi real i institucioneve bektashiane brenda Republikës së Shqipërisë.
Kjo do të nënkuptonte, sipas këtij vizioni, më shumë mbështetje për restaurimin e teqeve, zgjidhjen e çështjeve të pronësisë, administrim transparent të pasurive, dixhitalizim të trashëgimisë dhe ngritje të një qendre akademike ndërkombëtare.
Mesazhi politik është i drejtpërdrejtë: bektashizmi mund të forcohet dhe të ketë rol botëror pa hapur një debat të paqartë për kufij të rinj sovraniteti brenda territorit shqiptar.
Në thelb, kundërshtimi ndaj kësaj nisme nuk paraqitet si refuzim i bektashizmit, por si refuzim i një formule të paqartë politike që prek Kushtetutën, raportet mes komuniteteve dhe seriozitetin institucional.
Debati mbetet i hapur, por një gjë del qartë: sa më i madh të jetë pretendimi për sovranitet, aq më e madhe bëhet nevoja për transparencë, ligj dhe konsultim real publik.