Përplasja SHBA-Kinë po hyn në një fazë më të ndjeshme, këtë herë mbi tregtinë me Iranin. Nga Uashingtoni ka ardhur një paralajmërim i ri për sanksione, ndërsa Pekini ka lënë të kuptohet se nuk ka ndërmend të pranojë pa kosto presionin amerikan mbi interesat e veta ekonomike.
Uashingtoni hap një fushatë të re presioni
Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, njoftoi nisjen e “Operation Economic Outcast”, një nismë që, sipas versionit zyrtar amerikan, synon të godasë ekonomikisht vendet që refuzojnë të ndërpresin marrëdhëniet tregtare me Teheranin.
Edhe pse Kina nuk u përmend drejtpërdrejt në deklaratë, pesha e saj në ekonominë iraniane e vendos automatikisht në qendër të kësaj lëvizjeje. Suksesi i strategjisë amerikane duket i lidhur ngushtë me mënyrën se si do të reagojë Pekini.
Pse Kina mbetet nyja kryesore e këtij presioni
Kina është prej vitesh një nga mbështetëset kryesore ekonomike të Iranit, duke blerë pjesën më të madhe të eksporteve iraniane të naftës, me vlerë dhjetëra miliarda dollarë në vit. Përtej energjisë, mes dy vendeve ruhen edhe kanale të tjera tregtare.
Një pjesë e rëndësishme e naftës iraniane hyn në Kinë përmes një sistemi informal tregtie, të ndërtuar për të anashkaluar sistemin financiar amerikan dhe kufizimet e vendosura nga sanksionet. Në këtë skemë përfshihen rafineri të vogla private kineze, porte, kompani financiare dhe anije me ekspozim të kufizuar ndaj sistemit ndërkombëtar.
Pekini refuzon linjën amerikane të sanksioneve
Kina i kundërshton prej kohësh sanksionet amerikane që i konsideron të njëanshme dhe mbron të drejtën e saj për të zhvilluar tregti të rregullt me vende si Irani dhe Rusia.
Pas deklaratave të Bessent, Ministria e Jashtme kineze paralajmëroi se do të marrë “të gjitha masat e nevojshme” për të mbrojtur të drejtat dhe interesat e saj legjitime. Zëdhënësi Lin Jian tha se “lufta ekonomike dhe presioni maksimal” jo vetëm që nuk ndihmojnë në zgjidhjen e konfliktit, por rrezikojnë të thellojnë tensionet dhe të dëmtojnë rendin ekonomik e financiar global.
Rreziku për përplasjen SHBA-Kinë dhe bankat kineze
Analistët vlerësojnë se Uashingtoni ka ende mjete presioni, përfshirë sanksione ndaj kompanive kineze të lidhura me ndërmarrje shtetërore. Kjo do të ishte një mënyrë për të ushtruar presion indirekt mbi aktorë më të mëdhenj ekonomikë në Kinë.
Bessent ka deklaruar më herët se SHBA ka paralajmëruar dy banka kineze për rolin e tyre në transaksione të lidhura me Iranin, duke theksuar se “askush nuk është mbi” sanksionet amerikane. Por një goditje më e gjerë ndaj bankave të mëdha kineze, sipas analistëve, mund të sillte reagim të fortë nga Pekini dhe të acaronte ndjeshëm klimën politike mes dy vendeve.
Një samit në horizont, por me më shumë tension se stabilitet
Kjo përplasje vjen në një moment delikat për marrëdhëniet SHBA-Kinë. Presidenti kinez Xi Jinping pritet të vizitojë SHBA muajin e ardhshëm për një takim me Donald Trump, i konsideruar i rëndësishëm për të ardhmen e armëpushimit tregtar mes dy vendeve.
Sipas vlerësimeve të analistëve, një përshkallëzim me sanksione të gjera mund ta zhvendosë takimin Trump–Xi nga një përpjekje për stabilizim në një samit të dominuar nga menaxhimi i pasojave. Nga ana tjetër, Pekini mund të lëvizë me kujdes për të ulur tensionet, përfshirë reduktimin e mëtejshëm të blerjeve të naftës iraniane ose shtimin e presionit diplomatik ndaj Teheranit, pa u bërë pjesë e hapur e strategjisë amerikane të “presionit maksimal”.
Blerjet kineze të naftës iraniane kanë rënë krahasuar me vitin e kaluar, ndërsa kufizimet amerikane kanë goditur eksportet e Teheranit.
Megjithatë, mesazhi politik nga Pekini mbetet i qartë: Kina synon të mbrojë interesat e veta ekonomike, të ruajë pozicionin si fuqi që flet për stabilitet rajonal dhe të mos rreshtohet pas një fushate presioni të diktuar nga Uashingtoni.