Turqia, Arabia Saudite dhe Pakistani pritet të zhvillojnë të hënën në Stamboll takimin e parë të komitetit të ngritur në kuadër të marrëveshjes së tyre të përbashkët të mbrojtjes. Lëvizja po lexohet si një hap i ri ushtarak dhe politik në rajon, pasi pakti mbështetet te parimi i reagimit kolektiv në rast sulmi ndaj njërit prej tre shteteve.
Takimi i parë pas nënshkrimit të paktit
Në tryezën e Stambollit do të jenë ministrat e Jashtëm, ministrat e Mbrojtjes dhe shefat e shtabeve të përgjithshme të tri vendeve. Takimi vjen pak javë pasi Marrëveshja e Mbrojtjes së Përbashkët e Mekës u nënshkrua më 7 gusht nga Rexhep Tajip Erdogan, Mohammed bin Salman dhe Shehbaz Sharif.
Me këtë mbledhje nis zbatimi praktik i një marrëveshjeje që, për nga formula e saj, synon të krijojë një kornizë të përhershme bashkërendimi ushtarak dhe politik mes Ankarasë, Riadit dhe Islamabadit.
Parimi i mbrojtjes kolektive
Pakti parashikon që një sulm i armatosur kundër njërit prej tre vendeve të konsiderohet si sulm ndaj të gjithëve. Kjo e afron mekanizmin e tij me logjikën e nenit 5 të NATO-s, edhe pse bëhet fjalë për një arkitekturë tjetër politike dhe ushtarake.
Sipas versionit zyrtar të cituar nga një burim i Ministrisë së Jashtme turke, në Stamboll do të diskutohen zhvillimet e sigurisë ndërkombëtare, forcimi i kapaciteteve mbrojtëse dhe rritja e bashkëveprimit mes ushtrive.
Synimi te industria ushtarake
Një nga pikat ku pritet të vendoset theksi është bashkëpunimi në industrinë e mbrojtjes. Në tavolinë janë prodhimi dhe zhvillimi i përbashkët i pajisjeve ushtarake, çka tregon se pakti nuk synon vetëm koordinim politik, por edhe interes konkret industrial e strategjik.
Për tre shtetet, kjo do të thotë më shumë ndërvarësi në furnizim, teknologji dhe projekte të përbashkëta, në një kohë kur tregu i armatimeve dhe zinxhirët e sigurisë po politizohen gjithnjë e më fort.
Mes Iranit, Gjirit dhe rolit të Izraelit
Aleanca bashkon tri vende myslimane sunite, aleate të Shteteve të Bashkuara, që sipas raportimit lidhen nga shqetësimet për luftën me Iranin, sulmet iraniane me raketa në Gjirin Persik dhe politikat ushtarake të Izraelit.
Pesha e këtij grupimi nuk është e vogël: Turqia ka ushtrinë e dytë më të madhe në NATO, Pakistani është fuqi bërthamore, ndërsa Arabia Saudite mbetet një nga eksportuesit kryesorë të naftës në botë. Kjo e bën paktin më shumë se një deklaratë politike formale.
Ankaraja mohon zëvendësimin e aleancave ekzistuese
Sipas deklarimeve të Ankarasë, marrëveshja nuk synon të zëvendësojë aleancat ekzistuese dhe mbetet e hapur edhe për vende të tjera. Ky është një formulim që lë hapësirë politike, pa sqaruar ende se deri ku mund të shkojë zgjerimi real i këtij mekanizmi.
Në këtë kuadër, Egjipti përmendet si kandidat i mundshëm për t’iu bashkuar më vonë, një zhvillim që do t’i jepte paktit tjetër peshë rajonale dhe do ta kthente atë në një bosht më të gjerë sigurie në botën sunite.
Takimi i Stambollit pritet të tregojë nëse kemi të bëjmë me një forum koordinimi politik apo me nisjen e një strukture më të fortë ushtarake me ambicie rajonale.
Për momentin, ajo që dihet është se tre shtete me interesa të mëdha strategjike po përpiqen të institucionalizojnë një përgjigje të përbashkët sigurie në një rajon ku tensionet po rriten dhe aleancat po riformatohen me shpejtësi.