Pas gati shtatë vitesh nga ngritja e strukturës së posaçme kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, një nyje themelore e sistemit mbetet ende pa u mbyllur në praktikë: kush hyn realisht te kategoria e funksionarëve të lartë që hetohen dhe gjykohen nga juridiksioni i posaçëm. Debati nuk është teknik. Ai prek drejtpërdrejt kufijtë e pushtetit të organit të akuzës dhe sigurinë juridike të kujtdo që përfshihet në një procedim penal.

Përplasja mes listës së ligjit dhe interpretimit të zgjeruar
Kushtetuta dhe neni 75/a i Kodit të Procedurës Penale përcaktojnë kompetencën e gjykatave të posaçme, duke përfshirë edhe kategori të caktuara funksionarësh të lartë. Por pika kyçe qëndron te ligji nr. 95/2016, i cili identifikon shprehimisht drejtuesit e institucioneve shtetërore qendrore ose të pavarura që konsiderohen subjekte të posaçme.
Kjo do të thotë se ligji nuk duket se ka lënë një hapësirë të lirë për të futur automatikisht çdo drejtues institucioni qendror në këtë kategori vetëm për shkak të peshës administrative, varësisë nga Kryeministri apo shtrirjes kombëtare të institucionit. Pikërisht këtu lind përplasja me qasjen që, sipas interpretimit të paraqitur nga Prokuroria e Posaçme në tetor 2026, mbështetet edhe te hierarkia dhe organizimi administrativ.
Çfarë tha Gjykata e Lartë në vendimin e korrikut 2025
Më 29 korrik 2025, Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë shqyrtoi një konflikt kompetence mes Gjykatës së Tiranës dhe Gjykatës së Posaçme. Çështja lidhej edhe me pretendimin nëse drejtuesi i një agjencie shtetërore qendrore duhej konsideruar subjekt i posaçëm për shkak të pozicionit të tij institucional.
Në arsyetimin e saj, Gjykata e Lartë analizoi nenin 75/a të Kodit të Procedurës Penale dhe nenin 3, pika 2, të ligjit nr. 95/2016. Në thelb, ajo arriti në përfundimin se lista e parashikuar në ligj është shteruese dhe nuk lë vend për interpretim zgjerues. Në fund, kompetenca iu njoh Gjykatës së Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm Tiranë.
Ky është elementi që e bën debatin më të fortë se një mosmarrëveshje akademike: ekziston tashmë një lexim i shprehur nga instanca më e lartë gjyqësore për mënyrën si duhet kuptuar kjo kategori.
Pse këmbëngulja te hierarkia administrative ngre pikëpyetje
Sipas arsyetimit të cituar nga Prokuroria e Posaçme në tetor 2026, cilësia e funksionarit të lartë mund të deduktohet edhe nga legjislacioni që rregullon administratën shtetërore, klasifikimin e pozicioneve të punës, mënyrën e organizimit të institucionit dhe raportin e përgjegjësisë me Kryeministrin.
Por kjo qasje ngre një pyetje thelbësore: a mund të përdoret një klasifikim administrativ për të zgjeruar juridiksionin e posaçëm, kur ligji e ka përcaktuar me emërtim konkret këtë kategori dhe Gjykata e Lartë ka thënë se lista është e mbyllur? Nëse përgjigjja lihet në dorë të një vlerësimi institucional mbi rëndësinë e një posti, atëherë kufijtë e juridiksionit rrezikojnë të bëhen të lëvizshëm.
Një drejtues mund të administrojë fonde publike, të ketë peshë kombëtare dhe të emërohet me procedurë të posaçme. Por këto elemente, në vetvete, nuk e bëjnë automatikisht subjekt të posaçëm, nëse nuk figuron në përcaktimin e shprehur të ligjit.
Çështje kompetence, por edhe provë për sigurinë juridike
Në thelb, dilema nuk ka të bëjë vetëm me faktin se cila gjykatë e shqyrton një çështje. Ajo prek parimin e ligjshmërisë, parashikueshmërinë e zbatimit të ligjit dhe kufijtë e pushtetit të organit të akuzës. Në një shtet të së drejtës, këto kufij nuk duhet të varen nga interpretimi rast pas rasti i rëndësisë së një institucioni.
Prokuroria ka të drejtë të mbrojë interpretimin e saj në gjykatë. Por kur ekziston një qëndrim i shprehur i Gjykatës së Lartë, pyetja që mbetet është pse vijon të përdoret një metodë argumentimi që mbështetet te hierarkia administrative dhe jo te lista e përcaktuar shprehimisht nga ligji.
Kjo e kthen debatin në një test për koherencën e reformës në drejtësi: nëse juridiksioni i posaçëm zgjerohet përtej tekstit të ligjit, atëherë paqartësia nuk mbetet më problem teorik, por kthehet në çështje konkrete të sigurisë juridike dhe standardit të procedurës penale.
Pas disa vitesh praktikë gjyqësore dhe pas vendimit të korrikut 2025, dilema duhej të ishte ngushtuar, jo të hapej sërish me kritere të përgjithshme administrative.
Nëse lista e subjekteve të posaçme është shteruese, siç ka arsyetuar Gjykata e Lartë, atëherë përgjigjja për statusin e një funksionari nuk mund të kërkohet te pesha politike ose administrative e postit, por te vetë ligji.
