Kryeministri i ri i Britanisë, Andy Burnham, ka zgjedhur një hyrje të fortë politike në Parlament, duke e vendosur fajin për problemet e sotme ekonomike te dy pika që vazhdojnë të ndajnë vendin: epoka e Margaret Thatcher dhe Brexit-i. Në vend të toneve pajtuese që zakonisht shoqërojnë fillimet e mandateve, Burnham paraqiti një vizion të qartë majtas, me më shumë ndërhyrje shtetërore dhe me kritika të hapura ndaj modelit ekonomik të dekadave të fundit.
Një nisje me përplasje politike
Në fjalimin e tij të parë në seancën plenare pas rifillimit të sesionit parlamentar, Burnham u akuzua nga kundërshtarët se po kthehet te debatet e së shkuarës. Megjithatë, ai vetë zgjodhi ta lexojë krizën aktuale ekonomike përmes vendimeve të marra ndër vite nga qeveri të djathta.
Sipas versionit të paraqitur prej tij, reformat të lidhura me Margaret Thatcher dhe vendimi për Brexit-in kanë lënë pasoja të thella në ekonomi, zhvillim rajonal dhe strukturën e pushtetit në Britani. Ai e lidhi referendumin për largimin nga Bashkimi Europian edhe me vendimet politike të marra në kohën e David Cameron.
Më shumë shtet në ekonomi
Burnham pranoi se, edhe pas dy vitesh qeverisje laburiste nën paraardhësin e tij Keir Starmer, kostoja e jetesës mbetet e lartë dhe e rëndë për shumë britanikë. Pikërisht mbi këtë terren ai po përpiqet të ndërtojë legjitimitetin e linjës së tij politike.
Premtimi kryesor është rritja e kontrollit shtetëror mbi sektorë që konsiderohen jetikë. Mes objektivave që ai artikuloi janë shtetëzimi i shërbimeve kryesore publike, përfshirë ujësjellësit dhe shpërndarjen e energjisë elektrike, një kurs që sinjalizon largim nga modeli i privatizimeve të dekadave të mëparshme.
Goditje ndaj trashëgimisë së Thatcher
Burnham premtoi të zhbëjë një pjesë të reformave të asaj që në Britani njihet si “Zonja e Hekurt”. Sipas tij, periudha Thatcher solli centralizim të pushtetit politik, privatizim të pushtetit ekonomik dhe goditje për pushtetin vendor.
Kjo qasje sfidon një nga narrativat më të forta të politikës britanike, atë sipas së cilës reformat e viteve ’80 nxorën vendin nga stanjacioni ekonomik. Burnham po përpiqet ta përmbysë këtë lexim, duke argumentuar se kostoja afatgjatë e atyre reformave ka qenë deindustrializimi dhe dobësimi i zonave jashtë Londrës.
Decentralizim dhe sinjale për ndryshime më të thella
Një tjetër shtyllë e programit të tij është decentralizimi i pushtetit dhe kompetencave drejt autoriteteve lokale. Burnham deklaroi gjithashtu se synon një zhvendosje më të madhe të institucioneve drejtuese nga Londra drejt Mançesterit dhe rajoneve qendrore e veriore të vendit.
Nga një politikan që ka drejtuar Mançesterin dhe është njohur gjerësisht si “Mbreti i Veriut”, ky premtim ka edhe peshë simbolike. Në planin politik, përmendet edhe bashkëpunimi me Liberal Demokratët për të ndryshuar sistemin zgjedhor maxhoritar, çka do të përbënte një lëvizje me pasoja të gjera për skenën politike britanike.
Muaji i mjaltit po mbaron
Deri tani, Burnham ka kaluar një verë relativisht të qetë, ndërsa Parlamenti ishte i mbyllur. Por rikthimi i jetës parlamentare e vendos atë përballë testit të parë real politik, larg komoditetit të javëve të para në detyrë.
Një provë e rëndësishme për popullaritetin e tij pritet të jenë zgjedhjet e parakohshme në Londër, të nxitura pas largimit të Keir Starmer nga Parlamenti si deputet. Kjo lëvizje po ushqen edhe spekulimet për një rol të mundshëm të Starmer në krye të NATO-s, ndërsa Burnham hyn në një fazë ku retorika do të duhet të përballet me koston politike të zbatimit.
Deklaratat e Burnham tregojnë se qeveria e re nuk po kërkon thjesht menaxhim të zakonshëm të krizës, por po tenton të rihapë debatet më të mëdha mbi modelin ekonomik dhe institucional të Britanisë.
Nëse kjo do të përkthehet në ndryshim real apo do të mbetet një platformë e fortë retorike, kjo do të matet shumë shpejt në terrenin politik dhe zgjedhor.