Pogradeci po shfaqet gjithnjë e më fort në hartën turistike të vendit, jo vetëm për liqenin dhe peizazhin e njohur, por edhe për një trashëgimi historike e kulturore që shtrihet nga antikiteti te fillimi i shekullit XX. Përtej reklamës së zakonshme turistike, qyteti mbështetet te disa pika reale interesi që e bëjnë tërheqës në disa stinë të vitit.
Liqeni dhe vlerat e mbrojtura nga UNESCO
Liqeni i Pogradecit mbetet qendra e këtij identiteti turistik. Që prej vitit 2019 ai është pjesë e listës së Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s dhe vlerësohet si një nga liqenet më të vjetër në botë.
Në të njëjtën zonë përfshihet edhe Bazilika Paleokristiane e Linit, ku ruhen mozaikë të rrallë të shekujve V-VI. Kthjelltësia e ujit, relievi përreth dhe kombinimi me sitet arkeologjike e kthejnë zonën në një nga hapësirat më të veçanta turistike në juglindje të vendit.
Nga vendbanimet prehistorike te varret monumentale të Selcës
Në vitet e fundit, në Buqezë dhe në periferi të Pogradecit janë zhvilluar projekte kërkimore në bashkëpunim me Institutin e Arkeologjisë dhe Universitetin e Bernës për zbulimin e vendbanimeve prehistorike të tipit palafit, rreth 8100-vjeçare. Sipas studiuesve, këto zbulime e vendosin zonën mes vendbanimeve më të hershme në Shqipëri dhe më gjerë.
Po aq të veçanta mbeten edhe pesë varret monumentale të Selcës së Poshtme, rreth 40 kilometra larg qytetit, në zonën e Mokrës. Të datuara në shekujt IV-III para erës sonë dhe të lidhura me fiset ilire të Enkelejve dhe Desaretëve, ato dallohen për ndërtimin në faqet shkëmbore, një tipar që vijon të ngjallë interes te vizitorët.
Gjurmët e Egnatias dhe memoria historike e qytetit
Në territorin e bashkisë ruhen edhe degëzime të Rrugës Egnatia, aksit të lashtë që lidhte Romën me Kostandinopojën. Ura e Golikut, ura e Terziut në Proptisht, ura e Niçës dhe gjurmët me gurë të mëdhenj pranë grykës së Llëngës janë pjesë e kësaj pasurie historike.
Mbi qytet ngrihet edhe kalaja e Pogradecit, një vendbanim i hershëm që në shekullin IV para erës sonë u pajis me mure mbrojtëse dhe mori tiparet e një qendre të vogël qytetare. Me këtë vendbanim lidhet edhe emri i Pogradecit, që kuptohet si “nënqytet”.
Një tjetër pikë me peshë është lagjja muze, ku gjenden objekte të rëndësishme të fillimit të shekullit XX, përfshirë Shkollën e Dytë Shqipe, shtëpinë e Lasgush Poradecit dhe banesën e Vëllazërisë Icka. Pas restaurimit, kjo zonë është kthyer në një nga hapësirat më të vizituara të qytetit.
Driloni, Tushemishti, Lini dhe turizmi i përditshëm
Vetëm pak kilometra nga qyteti ndodhet Driloni, një nga pikat më të frekuentuara të zonës. Ujërat e kristalta, urat prej druri, rrugicat për shëtitje dhe gjelbërimi e kanë bërë prej vitesh një destinacion të kërkuar për pushuesit.
Po kështu, fshatrat turistikë Lin dhe Tushemisht mbeten pjesë e rëndësishme e ofertës së Pogradecit. Lini spikat për pozicionin buzë liqenit, traditat artizanale dhe bazilikën e njohur, ndërsa Tushemishti për shtëpitë e vjetra, Kishën e Shën Pandelimonit, gatimet tradicionale dhe afërsinë me liqenin.
Në këtë mozaik hyjnë edhe liqenet akullnajore të Lukovës, Guri i Kamjes dhe format e agroturizmit që po marrin më shumë hapësirë në zonë.
Kultura, kuzhina dhe një identitet që shet
Pogradeci ruan edhe një profil të fortë kulturor. Qyteti lidhet me emra si Lasgush Poradeci e Mitrush Kuteli, ndërsa atelietë e piktorëve dhe tradita e gdhendjes në dru përbëjnë ndalesa të tjera për vizitorët.
Edhe kulinaria ka peshën e vet në këtë tërheqje turistike. Koran i Pogradecit, belushka, gatimet tradicionale të zonës dhe festat e përvitshme si Festa e Verërave dhe Gështenjës apo Festa e Koranit janë kthyer në pjesë të ofertës që e mban qytetin aktiv përtej sezonit të verës.
Një element i veçantë i memories lokale mbetet edhe letra e kolonelit francez Andre Ordioni, i cili në vitin 1925 e përshkruante liqenin me admirim të rrallë. Sot, kjo është më shumë se një kuriozitet letrar: është një tregues se Pogradeci e ka pasur prej kohësh potencialin që tani po përdoret më fort për turizmin.
Pogradeci nuk mbështetet vetëm te kartolina e liqenit. Ai po e ndërton peshën turistike mbi një zinxhir asetesh reale, nga arkeologjia dhe trashëgimia urbane te natyra, fshatrat turistikë dhe kuzhina lokale.
Sfida mbetet që kjo pasuri të mos shërbejë vetëm si material promovues, por të menaxhohet me standarde që ruajnë autenticitetin dhe vlerat që e bëjnë zonën të kërkuar.