Një debat i fortë është hapur rreth projektligjit të ri për kinematografinë, pasi regjisori Mevlan Shanaj ka dalë me një thirrje publike ndaj disa emrave të njohur të filmit dhe jetës publike, duke i ftuar të shohin me kujdes draftin që pritet të shkojë në Parlament. Në qendër të akuzave të tij është dyshimi se pas një festivali filmi po përdoret zhurma publike për të shtyrë një ndryshim ligjor me pasoja të rënda për filmin shqiptar.
Thirrje e drejtpërdrejtë ndaj emrave të njohur
Shanaj i është drejtuar publikisht aktores Rajmonda Bulku, profesor Përparim Kabos, producentit Petrit Beci dhe Esat Telitit, duke u kërkuar të lexojnë me kujdes projektligjin e ri të kinematografisë.
Në reagimin e tij, regjisori e paraqet draftin si një goditje ndaj prodhimit vendas dhe ngre shqetësimin se ndryshimet po kalojnë nën hijen e një aktiviteti mediatik që, sipas tij, po përdoret për të shpërqendruar debatin real.
Dyshime se festivali po përdoret si mbulesë
Sipas Shanajt, është krijuar një festival i deformuar që po shërben si “paradhomë” për ndryshimin e ligjit aktual të kinematografisë nga një grupim që ai e lidh ngushtë me këtë event.
Ai e quan festivalin një zhurmë artificiale, duke përmendur numrin e madh të çmimeve të karrierës dhe të çmimeve të tjera si pjesë të një skeme që, sipas versionit të tij, synon të mbulojë përmbajtjen e draftit që po përgatitet për miratim.
Çfarë kundërshton regjisori në draft
Shanaj pretendon se projektligji i ri nuk e forcon filmin shqiptar, por rrezikon ta dobësojë edhe më tej. Një nga pikat që ai ngre është se në strukturën e re mund të zbehet vetë koncepti i “filmit”, ndërsa institucioni do të marrë formën e një “Agjencie të Shërbimit Audiovizual”.
Për regjisorin, ky ndryshim nuk është thjesht teknik. Sipas tij, pas këtij modeli fshihet rreziku që industria vendase të mos zhvillohet si krijimtari kombëtare, por të shtyhet drejt një roli shërbimi për produksione të huaja.
Frika për kthimin e industrisë në servis të huaj
Në reagimin e tij, Shanaj shprehet se shqiptarët mund të përfundojnë në funksione dytësore për projekte të huaja, ndërsa nivelet kryesore të krijimit do të mbeten jashtë duarve të profesionistëve vendas.
Ai sjell edhe shqetësimin për mënyrën si Shqipëria është paraqitur në disa filma të huaj, duke pyetur nëse vendi po ndërton një kinema shqiptare apo thjesht një servis për produksionet e ardhura nga jashtë.
Debati shkon përtej festivalit
Mesazhi i Shanajt mbyllet me një apel të qartë: sipas tij, çështja nuk është më një festival, por e ardhmja e vetë prodhimit shqiptar të filmit.
Deri tani nuk ka një reagim publik të përmendur nga personat që ai ka adresuar, ndërsa pretendimet e ngritura prej regjisorit e vendosin fokusin te transparenca e projektligjit dhe te mënyra si po shtyhet një ndërhyrje me ndikim të drejtpërdrejtë mbi kinematografinë shqiptare.
Përtej toneve të ashpra, reagimi ekspozon një problem më të gjerë: mungesën e qartësisë publike mbi autorët, logjikën dhe përfituesit e draftit të ri. Kur ndryshime të tilla prekin identitetin kulturor dhe fondet që lidhen me filmin, dyshimet nuk mbyllen me ceremoni, çmime apo retorikë festive.
Debati tashmë është zhvendosur te pyetja thelbësore: a po mbrohet filmi shqiptar, apo po i hapet rruga një modeli që e lë krijimtarinë vendase në plan të dytë?