Një lëvizje e pazakontë politike nga tre territore të Mbretërisë së Bashkuar po shton presionin mbi qeverinë britanike. Udhëheqësit e Skocisë, Uellsit dhe Irlandës së Veriut kanë firmosur një deklaratë të përbashkët ku kërkojnë njohjen e të drejtës për vetëvendosje dhe e lidhin të ardhmen e vendeve të tyre me Bashkimin Evropian.
Deklaratë e përbashkët kundër vijës së Londrës
Takimi i mbajtur në Cardiff po konsiderohet i paprecedentë, pasi vjen në një moment kur të tre territoret drejtohen nga forca politike që mbështesin pavarësinë ose të paktën një shkëputje më të madhe nga qendra britanike.
Në dokumentin e përbashkët, liderët i kërkojnë qeverisë britanike të përgatisë dhe të lehtësojë reforma kushtetuese. Sipas tyre, Brexit ka dëmtuar ekonomitë përkatëse dhe ka forcuar argumentin se e ardhmja e këtyre kombeve është brenda BE-së.
Trump rikthen në fokus çështjen irlandeze
Takimi erdhi vetëm pak ditë pasi presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se bashkimi i Republikës së Irlandës me Irlandën e Veriut do të ishte “një gjë fantastike”, duke i dhënë jehonë një debati që Londra përpiqet ta mbajë nën kontroll politik.
Ministrja e Parë e Irlandës së Veriut, Michelle O’Neill, e lexoi këtë si shenjë se diskutimi për bashkimin irlandez mbetet aktiv dhe se interesi për të tashmë ka kaluar kufijtë britanikë.
Qëndrime të ndryshme, i njëjti presion për referendum
Kërkesa për vetëvendosje përplaset drejtpërdrejt me qëndrimin e qeverive britanike, të cilat kanë kundërshtuar referendume të reja për pavarësinë. Në Skoci, referendumi i vitit 2014 u mbyll me 55% kundër shkëputjes, por kryeministri skocez John Swinney ka deklaruar se një votim i ri duhet të mbahet brenda pesë viteve të ardhshme.
Në Uells, lideri i Plaid Cymru, Rhun ap Iorwerth, e ka cilësuar pavarësinë si një objektiv të largët dhe nuk ka vendosur afat për referendum. Në Irlandën e Veriut, ndërkaq, Sinn Féin kërkon që referendumi për bashkimin me Republikën e Irlandës të zhvillohet deri në vitin 2030.
Qeveria britanike nuk lë hapësirë
Nga ana tjetër, qeveria britanike vijon të mbajë vijë të fortë kundër një referendumi të ri për pavarësinë e Skocisë. Kryeministri britanik Andy Burnham ka deklaruar se beson fuqimisht në ruajtjen e Unionit të Mbretërisë së Bashkuar.
Sipas politologut Michael Keating nga Universiteti i Aberdeenit, deklarata e përbashkët është politikisht e rëndësishme edhe për faktin se SNP dhe Plaid Cymru kanë mbajtur prej vitesh distancë nga Sinn Féin. Megjithatë, ai vlerëson se kjo lëvizje nuk ka gjasa të ndryshojë qëndrimin e Londrës për reforma kushtetuese.
Përtej simbolikës politike, deklarata e Cardiff-it tregon se çështja e së ardhmes kushtetuese të Mbretërisë së Bashkuar nuk është zbehur pas Brexit. Përkundrazi, po rikthehet me një bosht më të qartë politik: vetëvendosje, referendum dhe orientim drejt BE-së.
Nëse kjo trysni do të prodhojë ndryshim real apo do të mbetet një sfidë e kufizuar ndaj qeverisë britanike, mbetet e hapur. Për momentin, Londra duket e vendosur të mos lëshojë terren.