Pagat e gjyqtarëve dhe prokurorëve janë kthyer në një tjetër vatër përplasjeje mes institucioneve, pasi u kërkua rritje me 43% e pagës referuese. Përtej shifrave, debati ka hapur pyetje të drejtpërdrejta për kufijtë e kompetencave, barrën mbi financat publike dhe hendekun mes pagave të magjistratëve dhe pjesës tjetër të administratës.
Sa paguhen sot gjyqtarët dhe prokurorët
Aktualisht, paga mesatare e një gjyqtari apo prokurori, e llogaritur me koeficientin dhe vjetërsinë, rezulton 156 mijë e 800 lekë. Në praktikë, niveli ndryshon ndjeshëm sipas funksionit dhe viteve të punës.
Një prokuror i posaçëm në SPAK me mbi 10 vite përvojë paguhet mbi 446 mijë e 56 lekë. Një prokuror në Prokurorinë e Përgjithshme paguhet 270 mijë e 537 lekë, një prokuror pranë Gjykatës së Apelit 243 mijë e 325 lekë me eksperiencë mbi 7 vjet, ndërsa një gjyqtar i shkallës së parë paguhet mesatarisht 218 mijë e 380 lekë.
Sipas skemës aktuale, paga rritet çdo vit me 2% të pagës referencë në bazë të vjetërsisë. Kjo do të thotë se, edhe pa ndryshime të reja, sistemi ka mekanizëm të brendshëm rritjeje.
Kërkesa për 43% dhe përplasja me Financat
Pika që ka ndezur debatin është kërkesa për rritje me 65.600 lekë të pagës referuese për çdo gjyqtar, ose rreth 43% më shumë se niveli i mëparshëm. KLGJ vendosi që paga referuese të kalonte nga 156.800 lekë në 222.425 lekë, plus 14 mijë lekë shtesë për kualifikimin.
Përplasja u thellua pasi listëpagesat u dorëzuan në thesar me këtë përllogaritje, pa miratim të Kuvendit. Ministria e Financave nuk i ekzekutoi, duke mbajtur qëndrimin se përcaktimi i pagave është kompetencë e Parlamentit.
Ky është thelbi i konfliktit: jo vetëm sa duhet të paguhen magjistratët, por edhe kush ka të drejtën ta vendosë këtë dhe me çfarë procedure.
Si do të ndryshonin pagat me formulën e re
Nëse rritja me 43% do të zbatohej, pagat do të kalonin në një tjetër nivel. Prokurorët e posaçëm do të shkonin në 511 mijë e 656 lekë, prokurorët e Prokurorisë së Përgjithshme në 336 mijë e 137 lekë, prokurorët e Gjykatës së Apelit në 308 mijë e 925 lekë dhe gjyqtarët në 283 mijë e 980 lekë.
Këto shifra e çojnë debatin përtej një korrigjimi teknik page. Bëhet fjalë për një rritje të fortë në majë të piramidës së pagave publike, në një kohë kur pjesa më e madhe e administratës dhe sektorëve jetikë mbeten shumë më poshtë.
Krahasimi me pagat e tjera dhe argumenti i qeverisë
Sipas shifrave të publikuara nga qeveria, paga mesatare në Shqipëri është 92 mijë e 150 lekë në muaj. Në sektorin shtetëror mesatarja është 107.090 lekë, ndërsa në privat 86.094 lekë.
Në kategoritë më të larta të shtetit, Presidenti paguhet 435 mijë e 625 lekë në muaj, kryeministri 413 mijë lekë dhe deputetët, pas dyfishimit në maj, 310 mijë e 250 lekë. Policët lëvizin mesatarisht nga 100 mijë deri në 156 mijë lekë, mjekët dhe infermierët nga 92 mijë e 500 deri në 143 mijë e 500 lekë, ndërsa arsimtarët nga 73 mijë në 107 mijë lekë.
Kryeministri Edi Rama e ka cilësuar kërkesën si më të lartën në rajon. Sipas referimit të tij, Shqipëria renditet e katërta për pagën mesatare të gjyqtarëve me 3.804 euro, pas Greqisë, Rumanisë dhe Sllovenisë. Sipas të njëjtit version zyrtar, nëse rritja do të zbatohej, Shqipëria do të ngjitej në vend të parë me 5.735 euro pagë mesatare.
Formula politike dhe hendeku mes palëve
Në tryezën politike është edhe një formulë tjetër. Drafti i propozuar nga socialistët parashikon që paga referuese e magjistratëve të jetë 0.38 e pagës së Presidentit të Republikës, nga 0.36 që është aktualisht.
Kjo zgjidhje do të sillte, sipas përllogaritjeve të paraqitura, një rritje rreth 8.500 lekë për pagën referuese. Pra shumë më pak se kërkesa e mbështetur nga KLGJ dhe KLP, e cila rezulton afro 9 herë më e lartë.
Pikërisht këtu qëndron edhe thelbi i debatit institucional: njëra palë e sheh rritjen si korrigjim të nevojshëm të statusit të magjistratit, ndërsa pala tjetër si një kapërcim të fortë financiar që kërkon vendimmarrje të qartë parlamentare dhe justifikim publik.
Përplasja mbi pagat e magjistratëve nuk është vetëm çështje koeficientësh dhe tabelash page. Ajo prek drejtpërdrejt mënyrën si ndahen paratë publike, kufijtë mes pushteteve dhe standardin që shteti vendos për veten në raport me qytetarët dhe profesionet e tjera të financuara nga buxheti.
Në këtë debat, shifrat janë të qarta. Më pak e qartë mbetet nëse sistemi po kërkon një ekuilibër të arsyeshëm apo një privilegj të ri të paketuar si nevojë institucionale.