Përplasja për pagat e gjyqtarëve dhe prokurorëve nuk është më vetëm debat teknik. Ajo ka nxjerrë sërish në pah si shpërndahen pagat në majën e shtetit dhe sa larg qëndrojnë ato nga paga mesatare në vend. Në qendër të debatit është kërkesa për rritje me 43% të pagës referuese të magjistratëve, një lëvizje që, sipas versionit zyrtar, është bllokuar nga Ministria e Financave me argumentin se pagat përcaktohen nga Kuvendi.
Sa paguhen sot magjistratët
Aktualisht, paga mesatare e një gjyqtari apo prokurori, e llogaritur me koeficientin dhe vjetërsinë, është 156 mijë e 800 lekë në muaj. Brenda sistemit, diferencat janë të ndjeshme sipas funksionit dhe eksperiencës.
Një prokuror i posaçëm në SPAK me mbi 10 vjet vjetërsi paguhet mbi 446 mijë e 56 lekë. Një prokuror në Prokurorinë e Përgjithshme merr 270 mijë e 537 lekë, një prokuror pranë Gjykatës së Apelit 243 mijë e 325 lekë me mbi 7 vjet eksperiencë, ndërsa një gjyqtar i shkallës së parë paguhet mesatarisht 218 mijë e 380 lekë.
Sipas formulës në fuqi, paga rritet çdo vit me 2% të pagës referencë, çka e shton më tej diferencën mes nivelit të sistemit të drejtësisë dhe pjesës tjetër të administratës publike.
Kërkesa për rritje me 43% dhe bllokimi i Financave
Debati u ndez pasi anëtarët e Këshillit të Lartë Gjyqësor vendosën rritjen e pagës referuese të gjyqtarëve me 65.600 lekë, ose 43% më shumë se niveli i mëparshëm. Nga 156.800 lekë, paga referuese do të shkonte në 222.425 lekë, plus 14 mijë lekë shtesë për kualifikimin.
Kjo lëvizje u shoqërua edhe me dorëzimin e listëpagesave në thesar pa miratim të Kuvendit, çka hapi një përplasje të fortë institucionale. Ministria e Financave nuk i ekzekutoi këto listëpagesa, duke mbajtur qëndrimin se përcaktimi i pagave është kompetencë e Kuvendit.
Nëse kjo rritje do të zbatohej, një prokuror i posaçëm do të shkonte në 511 mijë e 656 lekë, prokurorët e Përgjithshëm në 336 mijë e 137 lekë, prokurorët e Apelit në 308 mijë e 925 lekë dhe gjyqtarët në 283 mijë e 980 lekë.
Përplasja politike dhe krahasimi me rajonin
Kryeministri Edi Rama e ka cilësuar kërkesën e gjyqtarëve si më të lartën në rajon. Sipas referimit të bërë prej tij, Shqipëria renditet aktualisht e katërta për pagën mesatare të gjyqtarëve me 3.804 euro, pas Greqisë me 5.451 euro, Rumanisë me 5.422 euro dhe Sllovenisë me 4.193 euro.
Sipas të njëjtit krahasim, nëse do të aplikohej rritja e kërkuar, Shqipëria do të kalonte në vendin e parë me 5.735 euro pagë mesatare për gjyqtarët. Kjo është pjesa e argumentit që qeveria po përdor për të kundërshtuar rritjen, ndërsa në anën tjetër institucionet e sistemit të drejtësisë kanë mbështetur një formulë më të lartë se ajo e propozuar politikisht.
Formula e propozuar nga socialistët parashikon që paga referuese e magjistratëve të jetë 0.38 e pagës së Presidentit të Republikës, nga 0.36 që ishte më parë. Sipas kësaj zgjidhjeje, rritja do të ishte rreth 8.500 lekë, ndërsa varianti i mbështetur nga KLGJ dhe KLP rezulton rreth nëntë herë më i lartë.
Ku renditen pagat e tjera në shtet
Paga mesatare në Shqipëri është 92 mijë e 150 lekë në muaj. Në sektorin shtetëror ajo llogaritet 107.090 lekë, ndërsa në privat 86.094 lekë. Kjo e bën edhe më të dukshme hendekun me pagat në majën e institucioneve.
Presidenti i Republikës paguhet 435 mijë e 625 lekë në muaj, Kryeministri 413 mijë lekë, ndërsa deputetët, pas dyfishimit të pagës në maj, marrin 310 mijë e 250 lekë në muaj.
Në nivelet e tjera të shërbimit publik, policët lëvizin mesatarisht nga 100 mijë deri në 156 mijë lekë në muaj. Infermierët dhe mjekët nga 92 mijë e 500 deri në 143 mijë e 500 lekë, ndërsa arsimtarët nga 73 mijë në 107 mijë lekë në muaj.
Debati për pagat e magjistratëve po shkon përtej shifrave dhe po prek drejtpërdrejt raportin mes pushteteve, mënyrën si merren vendimet për paratë publike dhe standardin që shteti vendos për veten në raport me shumicën e qytetarëve.
Në një vend ku paga mesatare mbetet dukshëm më e ulët se pagat në majën e institucioneve, çdo rritje në nivelet më të larta të shtetit kalon jo vetëm si çështje ligjore, por edhe si provë politike për transparencën dhe arsyetimin publik.