Përplasja mes Zagrebit dhe Beogradit është rihapur në një pikë sa simbolike aq edhe politike: mënyra si trajtohen figurat e dënuara për krime lufte. Në OKB, kryeministri kroat Andrej Plenkoviç ka goditur ashpër ceremoninë e zhvilluar në Serbi për Ratko Mlladiqin, duke e paraqitur atë si një mesazh që cenon viktimat dhe vë në pikëpyetje seriozitetin e thirrjeve për pajtim në rajon.
Kritika e drejtpërdrejtë nga foltorja e OKB-së
Plenkoviç e quajti ceremoninë e zhvilluar në Beograd për Ratko Mlladiqin një fyerje për viktimat dhe për aktgjykimet e gjykatave ndërkombëtare. Qëndrimi i tij e vendos sërish në qendër çështjen e raportit të Serbisë me trashëgiminë e luftërave të viteve ’90.
Sipas deklarimit të tij, nderimet ushtarake dhe zyrtare të dhëna për Mlladiqin nuk mund të ndahen nga pesha e krimeve për të cilat ai është dënuar. Mesazhi politik, në këtë lexim, shkon përtej një ceremonie dhe prek vetë standardin me të cilin shtetet e rajonit flasin për drejtësinë dhe kujtesën historike.
Mlladiqi dhe pesha e dënimit ndërkombëtar
Kryeministri kroat e përshkroi Mlladiqin si kriminel lufte të dënuar për gjenocidin në Srebrenicë. Ai shtoi se veprimtaria kriminale e tij ishte shtrirë edhe në Kroaci, duke e lidhur kështu reagimin jo vetëm me Bosnjën, por edhe me përvojën kroate të luftës.
Kjo e bën reagimin e Zagrebit më shumë sesa një koment diplomatik të zakonshëm. Ai prek një vijë të kuqe për shtetet që kërkojnë njohje të plotë të krimeve dhe refuzim të çdo forme rehabilitimi politik apo ceremonial të autorëve të tyre.
Pajtimi, por me kushte të qarta
Plenkoviç tha se pajtimi në rajon nuk mund të ndërtohet mbi shmangien e përgjegjësisë për krimet e së kaluarës. Sipas tij, një proces i tillë kërkon pranimin e fajësive dhe refuzimin e glorifikimit të tyre.
Në thelb, qëndrimi kroat sfidon narrativat politike që flasin për stabilitet rajonal, por shmangin përballjen me figurat dhe episodet më të rënda të luftës. Kjo mbetet një nga nyjet më të ndjeshme në marrëdhëniet mes vendeve të Ballkanit.
Mesazhi për integrimin në BE
Plenkoviç theksoi gjithashtu se Kroacia mbështet zgjerimin e Bashkimit Evropian në Ballkanin Perëndimor. Megjithatë, ai nënvizoi se integrimi evropian nuk mund të trajtohet i shkëputur nga mënyra si vendet e rajonit përballen me të kaluarën.
Ky është një sinjal i qartë politik: mbështetja për zgjerimin, sipas linjës së Zagrebit, nuk përjashton kushtëzimin moral dhe institucional për çështje që lidhen me krimet e luftës, kujtesën publike dhe respektin ndaj vendimeve të drejtësisë ndërkombëtare.
Reagimi i kryeministrit kroat e rikthen debatin te një pyetje që Ballkani nuk e ka mbyllur ende: a mund të ketë integrim dhe pajtim real, kur figurat e dënuara për krime lufte vijojnë të marrin nderime zyrtare?
Pikërisht në këtë hendek mes retorikës për të ardhmen evropiane dhe mënyrës si trajtohet e kaluara, po maten sot edhe sinjalet politike që dalin nga rajoni.