Miratimi i ligjit në Kuvend nuk e mbyll çështjen. Përkundrazi, pas votimit kanë dalë në pah pyetje thelbësore për sovranitetin juridik të Kosovës, kufijtë e mandatit të Dhomave të Specializuara dhe rolin që pritet të marrin institucionet më të larta të shtetit në një përplasje të mundshme ligjore.
Debati kalon nga politika te rendi juridik
Ndryshimet e miratuara po lexohen si një provë konkrete për aftësinë e Kosovës që të përcaktojë vetë rendin juridik të institucioneve të saj, brenda kufijve kushtetues dhe detyrimeve ndërkombëtare.
Në thelb, çështja nuk shihet thjesht si një amendament teknik. Ajo prek raportin mes sovranitetit të shtetit dhe një mekanizmi gjyqësor me mandat të veçantë, i ndërtuar jashtë sistemit të zakonshëm institucional.
Çfarë parashikon baza kushtetuese
Kushtetuta e Kosovës, përmes nenit 162 dhe Amendamentit 24, përcakton bazën për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar. Pikërisht për këtë arsye, çdo ndërhyrje në ligjin përkatës pritet të gjykohet në raport të drejtpërdrejtë me Kushtetutën, juridiksionin dhe garancitë e procesit të rregullt ligjor.
Sipas interpretimit që mbështet ndryshimin, Dhoma Kushtetuese e Specializuar do të kishte juridiksion të kufizuar për çështje që lidhen me vendimet, urdhrat dhe aktgjykimet e saj, ndërsa kushtetutshmëria e vetë ligjit do t’i takonte Gjykatës Kushtetuese të Kosovës në Prishtinë.
Reagimi i Dhomave dhe mungesa e konsultimit
Pas miratimit të ligjit, nga Dhomat e Specializuara është bërë e ditur se ato nuk ishin konsultuar për ndryshimet dhe se në atë moment nuk kishin koment. Ky detaj e bën edhe më të dukshme distancën mes vendimmarrjes politike në Prishtinë dhe mekanizmit që vazhdon të ushtrojë mandatin e vet.
Sipas versionit zyrtar të Dhomave, ato vijojnë të përmbushin mandatin e tyre duke garantuar procedura të drejta dhe mbrojtje për dëshmitarët e viktimat. Por pikërisht këtu qëndron edhe nyja e debatit: sa hapësirë reale ka shteti i Kosovës për të imponuar me ligj kufijtë e këtij mekanizmi?
Pesha institucionale e Presidentes së re
Kontekst të veçantë kësaj çështjeje i jep edhe fakti se Justina Shiroka-Pula, e zgjedhur Presidente e Republikës së Kosovës më 6 tetor 2026, deri pak më parë drejtonte Akademinë e Shkencave dhe të Arteve të Kosovës.
Më 26 shtator, në cilësinë e kryetares së Akademisë, ajo kishte reaguar publikisht pas aktgjykimit ndaj katër ish-drejtuesve të UÇK-së, duke kërkuar reflektim jo vetëm mbi vendimin, por edhe mbi natyrën, mandatin dhe funksionimin e Dhomave të Specializuara. Në atë qëndrim ishte theksuar nevoja për drejtësi të barabartë, gjithëpërfshirëse dhe të paanshme, si edhe shmangia e perceptimit për drejtësi selektive.
Ky pozicionim i mëparshëm nuk përcakton automatikisht vendimet që Presidentja mund të marrë tani, por e vendos atë në qendër të një momenti me peshë të lartë institucionale dhe kushtetuese.
Sprova e vërtetë nis pas votimit
Debati real nuk është vetëm nëse Kuvendi ka miratuar një ligj, por nëse ky ligj do të prodhojë efekt juridik përballë një mekanizmi që vepron me mandat të posaçëm. Pikërisht aty do të testohet forca e institucioneve të Kosovës përballë një arkitekture të ndërlikuar ligjore.
Nëse lind përplasje mes interpretimit të institucioneve të Kosovës dhe qëndrimit të Dhomave të Specializuara, beteja do të kalojë te organet kompetente. Dhe aty do të shihet nëse sovraniteti juridik mbetet një formulë politike, apo kthehet në standard që imponon pasoja konkrete.
Kërkesa për sovranitet juridik nuk përkthehet automatikisht në mohimin e përgjegjësisë penale individuale. Por po aq, një mekanizëm i jashtëm nuk mund të trajtohet si i paprekshëm nga debati kushtetues i një shteti që kërkon të ushtrojë autoritet mbi rendin e vet juridik.
Pas votimit në Kuvend, pikëpyetja kryesore mbetet e hapur: kush e ka fjalën e fundit për rendin juridik të Republikës së Kosovës?