Paketa e re fiskale që po shtyn qeveria paraqitet si lehtësim për konsumatorin te ushqimet, por shifrat dhe arsyetimi zyrtar tregojnë një pamje shumë më të ndërlikuar. Nga njëra anë propozohet ulja e TVSH-së për produktet ushqimore, nga ana tjetër parashikohen taksa shtesë dhe rritje barrash që rrezikojnë të përkthehen në çmime më të larta në pjesën tjetër të tregut.
TVSH 6% për ushqimet, por pa garanci se çmimet do të bien
Qeveria parashikon ta ulë TVSH-në për ushqimet nga 20% në 6%. Sipas versionit zyrtar, kjo masë synon të ulë barrën tatimore për këtë kategori dhe të ndihmojë fuqinë blerëse, veçanërisht për familjet me të ardhura të ulëta dhe të mesme.
Por pikërisht këtu lind pikëpyetja kryesore: a do të shkojë ulja te konsumatori apo do të mbetet te hallkat e tregut? Arsyetimi zyrtar e paraqet si përfitim pothuajse të garantuar për qytetarin, megjithëse vetë eksperienca e viteve të fundit ka treguar se ulja e taksave nuk përkthehet domosdoshmërisht në ulje çmimesh në raft.
Qeveria përdor dy standarde të ndryshme për të njëjtën taksë
Në të njëjtën paketë, qeveria parashikon të rrisë TVSH-në në turizëm nga 6% në 10%. Këtu argumenti ndryshon krejt: sipas relacionit, bazuar edhe në analizën e përmendur nga FMN, përfitimi nga TVSH-ja e ulët në akomodim është përthithur kryesisht nga operatorët ekonomikë dhe jo domosdoshmërisht nga turistët.
Kjo krijon një kontradiktë të fortë në vetë logjikën e paketës. Kur bëhet fjalë për ushqimet, qeveria llogarit që biznesi do ta kalojë uljen te konsumatori. Kur bëhet fjalë për turizmin, pranon se një TVSH më e ulët mund të mbetet te operatorët. Dy arsyetime të kundërta për të njëjtin mekanizëm fiskal.
120 milionë euro barrë shtesë dhe rreziku i reflektimit në faturë
Paketa përfshin edhe masa të tjera që rëndojnë klimën fiskale për bizneset. Në këtë kuadër përmendet një efekt shtesë prej rreth 120 milionë eurosh, si dhe rritje të TVSH-së së përgjithshme nga 20% në 21%, rritje të tatim fitimit në 17%, dyfishim të dividendit dhe shtrëngime të tjera administrative.
Pikërisht këto masa ushqejnë frikën se përfitimi i pretenduar nga TVSH-ja e ulur për ushqimet mund të zhbëhet nga rritja e kostove në segmente të tjera. Në praktikë, bizneset priren t’i shpërndajnë barrat fiskale te konsumatori final, çka do të thotë më shumë presion mbi çmimet dhe mbi buxhetin e familjeve.
Më shumë taksa, më shumë hapësirë për evazion dhe korrupsion
Një tjetër problem lidhet me zbatimin. Sa më e lartë barra tatimore dhe sa më i ndërlikuar sistemi, aq më i madh bëhet edhe stimulimi për evazion. Në këtë pikë, paketa ngre shqetësim jo vetëm për çmimet, por edhe për terrenin që krijon për marrëdhënie informale mes biznesit dhe administratës tatimore.
Nëse miratohet në këtë formë, paketa fiskale 2027 vështirë se mund të lexohet thjesht si ndërhyrje në favor të qytetarit. Versioni zyrtar flet për mbështetje të konsumit, por vetë ndërtimi i masave dhe kontradiktat në argumentim lënë hapur dyshimin se barra kryesore mund të përfundojë sërish te qytetarët.
Debati real nuk është vetëm sa përqind bëhet TVSH-ja te ushqimet, por nëse kjo paketë ka mekanizma që garantojnë ulje reale çmimesh dhe jo thjesht një rishpërndarje tjetër të kostove në treg.
Deri tani, ajo që del qartë është se qeveria kërkon ta shesë paketën si lehtësim, ndërsa në të njëjtën kohë shton barrë fiskale në disa drejtime të tjera. Pikërisht aty fillon edhe mosbesimi publik ndaj efekteve që premtohen.