Një letër e dërguar në Uashington nga dy kongresmenë republikanë e vendos sërish Shqipërinë në fokus për korrupsionin, funksionimin e shtetit ligjor dhe mënyrën si politika ndërhyn te institucionet. Në qendër të shqetësimit të tyre janë kufizimet e mundshme të vizave për zyrtarë shqiptarë dhe çështja e Belinda Ballukut, në një moment kur qeveria shqiptare vijon të mbrojë versionin e saj për përplasjet politike dhe hetimet sensitive.
Letra drejtuar Marco Rubios
Joe Wilson, republikan nga Karolina e Jugut, dhe Keith Self, republikan nga Teksasi dhe kryetar i Nënkomisionit për Evropën në Dhomën e Përfaqësuesve, i kanë dërguar një letër Sekretarit amerikan të Shtetit, Marco Rubio, ku shprehin shqetësim për gjendjen e demokracisë dhe shtetit të së drejtës në Shqipëri.
Dy ligjvënësit i kërkojnë administratës amerikane të shqyrtojë vendosjen e kufizimeve të vizave për zyrtarët shqiptarë që mund të jenë të përfshirë në korrupsion të rëndësishëm. Në letër përmendet neni 7031(c) i legjislacionit amerikan, i cili lejon kufizime hyrjeje në SHBA për shtetas të huaj kur ka informacione të besueshme për përfshirje në korrupsion të rëndësishëm. Sipas këtij mekanizmi, masat mund të shtrihen edhe te familjarët e afërt.
Paralajmërim për reformën në drejtësi
Në dokument theksohet se Shtetet e Bashkuara kanë investuar ndjeshëm në reformën në drejtësi në Shqipëri, por sipas kongresmenëve, përparimi i arritur mbetet i brishtë dhe mund të kthehet pas.
Ata kërkojnë gjithashtu informacion mbi mbështetjen amerikane për reformën në drejtësi dhe mbi bashkëpunimin e Ambasadës së SHBA-së në Tiranë me autoritetet shqiptare për mbrojtjen e protestuesve dhe gazetarëve. Për administratën amerikane është kërkuar përgjigje deri më 5 nëntor.
Çështja Balluku rikthehet në vëmendje
Një pjesë qendrore e letrës lidhet me zhvillimet rreth ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku. Sipas raportimit të cituar nga mediat amerikane, kongresmenët kërkojnë informacion për ecurinë e kësaj çështjeje pas hetimeve për dyshime mbi ndërhyrje në procedurat e prokurimit publik për ndërtimin e rrugëve.
Prokurorët shqiptarë kishin kërkuar nga Kuvendi heqjen e imunitetit të Ballukut për të mundësuar arrestimin e saj, por kërkesa nuk mori miratimin e nevojshëm. Kryeministri Edi Rama e kishte kundërshtuar atë, duke e cilësuar antikushtetuese. Pikërisht ky episod po lexohet nga kritikët si provë se zinxhiri institucional mbetet i ekspozuar ndaj mbrojtjes politike, ndërsa përgjegjësitë penale mbeten për t’u vlerësuar vetëm nga procedurat ligjore.
Përplasjet në terren dhe dyshimet për reagimin e autoriteteve
Në letër përmenden edhe protestat në Tiranë, ku demonstruesit kanë kërkuar dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama. Tubimet janë shoqëruar me përplasje me policinë dhe incidente pranë institucioneve shtetërore dhe selisë së Partisë Socialiste.
Sipas versionit zyrtar, Rama ka refuzuar kërkesat për dorëheqje dhe ka propozuar dialog me protestuesit, ndërsa ka pretenduar se interesa të huaja synojnë të pengojnë rrugën e Shqipërisë drejt Bashkimit Evropian. Nga ana tjetër, kongresmenët ngrenë shqetësimin nëse autoritetet po reagojnë ndaj qytetarëve që kërkojnë llogaridhënie në mënyrë që cenon standardet demokratike.
Shqipëria nën lupën e debatit për korrupsionin
Joe Wilson ka deklaruar për Fox News se në Kongres ekziston shqetësim për situatën në Shqipëri, përfshirë korrupsionin dhe mënyrën si autoritetet reagojnë ndaj presionit publik. Në deklaratat e tij ai ka ngritur edhe shqetësime për lidhje të pretenduara mes zyrtarëve dhe trafikut të narkotikëve.
Në debat është përfshirë edhe ish-ambasadori Agim Nesho, i cili e ka krahasuar situatën në Shqipëri me protestat kundër korrupsionit në Serbi. Shqipëria mban statusin e vendit kandidat për në Bashkimin Evropian që prej vitit 2014, por akuzat për korrupsion, përplasjet politike dhe dyshimet për ndërhyrje mbi institucionet vijojnë të mbeten barrë reale për besueshmërinë e reformave.
Letra e dy kongresmenëve nuk përbën në vetvete vendim amerikan për sanksione, por sinjalizon se debatet e brendshme shqiptare po lexohen gjithnjë e më shumë edhe jashtë vendit si test për pavarësinë e drejtësisë dhe kufijtë e pushtetit politik.
Për një qeveri që shpesh e paraqet reformën në drejtësi si histori suksesi, ky zhvillim sjell një mesazh më pak komod: partnerët mund të kërkojnë jo sloganet e zakonshme, por prova konkrete se institucionet veprojnë pa mburojë politike.