Paketa me identitete të vjedhura që shiteshin deri në 2 dollarë nuk qarkullonin në ndonjë cep të paarritshëm të internetit, por në platforma që, sipas hetimeve dhe ekspertëve, u administruan për vite nga persona nga Ballkani. Raste të zbuluara në Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut tregojnë se tregtia me të dhëna personale të komprometuara ka funksionuar me mijëra llogari, pagesa me kriptovaluta dhe një rrjet ndërmjetësish që e bën zinxhirin e gjurmimit shumë më të vështirë.
Arrestime në rajon, por jo fund i rrjetit
Në tetor u arrestua një 20-vjeçar nga Reçica e Madhe e Tetovës, i dyshuar për administrimin e një platforme të tillë. Arrestimi erdhi pas një hetimi të përbashkët të autoriteteve vendore dhe FBI-së. Sipas autoriteteve amerikane, gjatë viteve 2023-2025 në këtë platformë vepronin më shumë se 1.500 llogari që shisnin të dhëna të vjedhura.
Rasti pasoi arrestimet në Kosovë të vëllezërve Ardit dhe Jetmir Kutleshi, të lidhur me tregun ilegal Rydox, si edhe të Shpend Sokolit në Shqipëri, i dyshuar si bashkëpunëtor i tyre. Sipas Departamentit amerikan të Drejtësisë dhe FBI-së, Rydox funksionoi nga viti 2016 deri më 2024, me mbi 7.600 transaksione dhe të ardhura të vlerësuara në të paktën 232 mijë dollarë.
Megjithatë, vetë mbyllja e platformave nuk e ndërpret automatikisht tregtinë. Ekspertët vlerësojnë se përdoruesit zhvendosen shpejt në tregje të tjera ose në komunitete më të vogla, më të mbyllura dhe më të vështira për t’u depërtuar nga hetuesit.
Çfarë shitej dhe pse kishte blerës
Në këto tregje nuk shiteshin produkte fizike, por paketa të dhënash personale: emra, adresa, numra telefoni, të dhëna bankare dhe kredenciale hyrjeje në llogari të ndryshme online. Sipas ekspertëve, një pjesë e paketave përfshinte edhe identitete të plota që mund të përdoreshin për hapje llogarish, aplikime për kredi apo forma të tjera mashtrimi financiar.
Profesori David Maimon ka shpjeguar se tregje të tilla ofronin ‘identitete’ me çmime nga 2 deri në 20 dollarë. Vlera e tyre nuk qëndron vetëm te të dhënat në vetvete, por te mundësia që ato të përdoren më pas për të ngritur skema mashtrimi, për të krijuar histori të rreme financiare ose për të marrë kredi në emër të dikujt tjetër.
Sipas autoriteteve amerikane, viktimat në dy rastet e përmendura ishin qytetarë amerikanë, të cilëve u ishin vjedhur dhe shitur të dhënat personale. Nga ana tjetër, Prokuroria Speciale e Kosovës ka deklaruar se në hetimin për Rydox nuk është siguruar provë që të jetë dëmtuar ndonjë qytetar i Kosovës.
Nga phishing te programet që vjedhin automatikisht të dhënat
Burimi i të dhënave që përfundojnë në shitje është i shumëfishtë. Sipas ekspertëve, ato mblidhen përmes rrjedhjeve të shkaktuara nga sulme kibernetike, përmes mashtrimit të vetë përdoruesve me faqe të rreme dhe mesazhe ‘phishing’, por edhe përmes programeve të posaçme që nxjerrin automatikisht informacion nga pajisjet e infektuara.
Në Kosovë janë raportuar muajt e fundit SMS të rremë në emër të bankave, ndërsa në Maqedoninë e Veriut autoritetet kanë thënë se mesazhet mashtruese me SMS dhe email janë ndër format më të përhapura të mashtrimit. Po sipas versionit zyrtar atje, raportimet për mashtrime kompjuterike janë rritur nga 12 raste në vitin 2022 në 79 në vitin 2025.
Kompania KELA, e specializuar në kërcënimet kibernetike, ka identifikuar gjatë vitit 2024 mbi 4.3 milionë pajisje të infektuara dhe më shumë se 330 milionë të dhëna të komprometuara për hyrje në llogari. Këto shifra japin një ide të shkallës së furnizimit që mban gjallë tregtinë ilegale të të dhënave.
Një treg ilegal që funksionon si biznes online
Ekspertët thonë se këto tregje ngjajnë shumë me platformat e zakonshme të tregtisë elektronike. Ka llogari përdoruesish, reputacion shitësish, komente nga blerësit, zbritje për klientët e rregullt dhe ndërmjetës që mbajnë pagesën deri në përfundimin e marrëveshjes.
Një pjesë e rëndësishme e këtij aktiviteti nuk zhvillohet domosdoshmërisht në dark web. Sipas ekspertëve që kanë studiuar raste si Rydox dhe OLVX, shumë prej këtyre platformave kanë qenë të qasshme edhe në internetin e zakonshëm, çka rrëzon idenë se tregtia e të dhënave të vjedhura fshihet gjithmonë në zona teknikisht të paarritshme për publikun.
Pikërisht ky normalizim i modelit të funksionimit, i kombinuar me pagesat në kriptovaluta dhe me rolin e ndërmjetësve, e bën këtë industri më elastike ndaj goditjeve policore dhe më të lehtë për t’u riorganizuar.
Dobësi hetimore dhe pyetje për institucionet
Rastet e zbuluara ngrenë pyetje jo vetëm për autorët, por edhe për kapacitetin e institucioneve në rajon për të ndjekur krimin kibernetik. Në Kosovë, autoritetet nuk kanë dhënë të dhëna për raste të hetuara specifikisht për vjedhje të të dhënave dhe ndjekjen penale të tyre. Kjo mungesë informacioni publik lë boshllëqe serioze për përmasat reale të problemit.
Sipas analizës së publikuar nga GI-TOC për Evropën Juglindore, vendet e rajonit përballen me mungesë burimesh dhe ekspertize për hetimin e krimit kibernetik. E njëjta analizë thekson se procedurat e paqarta për rastet që përfshijnë kriptovaluta e vështirësojnë edhe më shumë ndjekjen e parave.
Në këtë terren, mbyllja e një tregu është vetëm një goditje e pjesshme. Raportet e Europol-it tregojnë se forume të mëdha mund të mbyllen, por pjesëmarrësit zhvendosen në hapësira të tjera, shpesh më të vogla dhe vetëm me ftesë, ndërsa të dhënat e vjedhura vazhdojnë të qarkullojnë përtej një platforme të vetme.
Për viktimat, problemi nuk mbaron në momentin kur një treg hiqet nga qarkullimi. Nëse një identitet është shitur një herë, ai mund të rishitet ose të ripërdoret në forma të tjera për një kohë të gjatë.
Kjo e bën çështjen më të gjerë se sa një seri arrestimesh sporadike: bëhet fjalë për një ekonomi të tërë kriminale që ushqehet nga dobësitë e sigurisë digjitale, nga fitimi i shpejtë dhe nga boshllëqet që lënë pas institucionet kur reagojnë vonë ose pjesërisht.