Tensionet mes Uashingtonit dhe Teheranit janë rindezur pas raportimeve për sulme të kufizuara amerikane ndaj objektivave në ishullin iranian Qeshm. Versioni zyrtar amerikan i paraqet goditjet si veprim mbrojtës, por zhvillimi tregon se situata mbetet e paqëndrueshme në një nga pikat më të ndjeshme të rajonit.
Versioni amerikan: goditje e kufizuar pas një incidenti ajror
Sipas tre zyrtarëve amerikanë që folën për CNN në kushte anonimiteti, ushtria amerikane kreu të hënën sulme të kufizuara ndaj objektivave në Qeshm, pasi Irani kishte qëlluar drejt një avioni amerikan.
Sipas këtij versioni, operacioni nuk ishte pjesë e një fushate më të gjerë ushtarake kundër Iranit, por një përgjigje e kufizuar ndaj përdorimit të raketave tokë-ajër nga forcat iraniane kundër aseteve amerikane në rajon.
Një burim i njohur me çështjen tha se administrata amerikane kishte zgjedhur të mos e bënte publike menjëherë goditjen, për të mos krijuar përshtypjen e një operacioni më të madh nga sa ishte.
Shpërthime në zonë dhe pretendime të kundërta për dronët
Agjencia iraniane Fars raportoi se në orët e para të së martës u dëgjuan disa shpërthime në ishullin Qeshm. Sipas raportimeve, shpërthimet janë dëgjuar edhe nga banorë në ishullin Hengam dhe në qytetin portual Bandar Abbas, pranë Ngushticës së Hormuzit.
Gjatë javës së fundit, Irani ka pretenduar se ka shënjestruar disa dronë amerikanë në rajon. Të hënën në mbrëmje, Garda Revolucionare iraniane deklaroi se kishte rrëzuar dy dronë amerikanë zbulimi mbi Qeshm.
Megjithatë, nuk ka konfirmim të pavarur nëse ky pretendim lidhet drejtpërdrejt me sulmet amerikane. Raportime të tjera thonë se pala amerikane i ka kundërshtuar pretendimet për rrëzimin e dronëve.
Pse Qeshm ka peshë strategjike
Qeshm ndodhet rreth 22 kilometra larg Bandar Abbasit dhe konsiderohet pikë me rëndësi të veçantë për Iranin, sidomos për kontrollin e trafikut detar në Ngushticën e Hormuzit.
Kjo ngushticë mbetet një nga korridoret energjetike më të rëndësishme në botë. Përmes saj, përpara luftës, kalonin rreth 20 milionë fuçi naftë në ditë, çka e bën çdo përshkallëzim ushtarak një sinjal alarmi për tregjet ndërkombëtare.
Shtetet e Bashkuara kanë goditur edhe më parë objektiva në këtë ishull gjatë konfliktit.
Negociata në sfond, por edhe kërcënime të hapura
Sulmet vijnë në një moment kur nga Uashingtoni po jepen sinjale se një marrëveshje me Teheranin mund të jetë e mundur. Donald Trump deklaroi në rrjetet sociale se një marrëveshje me Iranin “mund të arrihet”.
Ministri i Jashtëm iranian ka bërë të ditur se Teherani po ofron rihapjen e Ngushticës së Hormuzit brenda dy ditësh, nëse arrihet një marrëveshje.
Nga ana tjetër, retorika kërcënuese nuk është zbutur. Gjatë një interviste për Fox News, Trump nuk komentoi drejtpërdrejt raportimet për sulmet e reja, por la të kuptohet se SHBA mund të godasë edhe një objektiv nëntokësor bërthamor që Izraeli dyshon se lidhet me rezervat iraniane të uraniumit të pasuruar dhe pajisje të avancuara për pasurimin e tij.
Paralajmërime nga Teherani dhe reagimi i tregjeve
Kryetari i Parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf, paralajmëroi se Irani nuk do t’u nënshtrohet kërcënimeve dhe se përgjigjja ushtarake e strategjike ndaj çdo gabimi të kundërshtarit do të jetë e paparashikueshme.
Më herët, udhëheqësi suprem i Iranit, Mojtaba Khamenei, kishte deklaruar se çdo sulm i madh i ri do të përballej me një kundërpërgjigje “pa kufizime gjeografike”. Një zyrtar i lartë i sigurisë në Teheran i tha CNN se Irani mund të shënjestrojë edhe infrastrukturë përtej objekteve të naftës, përfshirë sektorin e inteligjencës artificiale.
Lajmi për goditjet në Qeshm ndikoi menjëherë edhe në tregje, ku çmimet e naftës shënuan rritje në orët e para të tregtimit në Azi, pasi investitorët po ndiqnin me kujdes nëse negociatat diplomatike do të shmangnin apo jo një përplasje më të gjerë.
Mes pretendimeve të pakonfirmuara plotësisht dhe sinjaleve kontradiktore nga të dyja palët, përplasja SHBA-Iran mbetet larg çdo stabiliteti real.
Fakti që gjithçka po zhvillohet pranë Ngushticës së Hormuzit e kthen çdo goditje të kufizuar në një rrezik me pasoja shumë më të gjera se vetë incidenti ushtarak.