Deti i Zi po hyn në një fazë edhe më të rrezikshme për lundrimin civil, pasi vala e fundit e sulmeve me dronë ndaj anijeve tregtare ka lënë pas të paktën 30 detarë të vrarë ose të zhdukur. Sipas të dhënave të autoriteteve rumune dhe bullgare, si edhe shërbimeve të monitorimit detar, goditjet janë afruar shqetësueshëm pranë ujërave të dy vendeve anëtare të NATO-s, duke shtuar alarmin jo vetëm për sigurinë rajonale, por edhe për tregtinë ndërkombëtare.
Sulme më të shpeshta, viktima civile në rritje
CNN raporton se sulmet me dronë rusë ndaj anijeve tregtare janë intensifikuar javët e fundit, duke goditur ekuipazhe civile dhe duke e kthyer një nga korridoret kryesore tregtare të rajonit në një zonë me pasiguri të lartë.
Sipas vlerësimeve të burimeve të sigurisë dhe transportit detar, synimi i Moskës është të pengojë qarkullimin tregtar nga portet ukrainase, prej nga nisen pothuajse të gjitha eksportet e drithërave të Ukrainës.
Shqetësimi kryesor lidhet me faktin se disa nga incidentet janë regjistruar pranë, madje edhe brenda, ujërave territoriale të Rumanisë dhe Bullgarisë, çka e afron rrezikun drejtpërdrejt me kufijtë lindorë të NATO-s.
Anije të goditura pranë brigjeve rumune dhe bullgare
Një nga rastet më të fundit përfshiu anijen me kontejnerë Contship Jet, e goditur nga tre dronë teksa po afrohej drejt një porti rumun. Pamjet e filmuara nga një avion francez mbikëqyrjeje tregojnë një dron detar që i afrohet anijes, para se ajo të anonte rëndë dhe të fundosej. Në atë moment, anija ndodhej rreth 25 kilometra larg bregdetit bullgar.
Fushata e fundit e sulmeve, sipas raportimeve, nisi në fillim të tetorit. Anija Alfa Watan me pronësi turke, që po lundronte nga Egjipti drejt portit rumun të Sulinës, u godit nga dronë ajrorë dhe detarë. Nga sulmi humbën jetën nëntë anëtarë sirianë të ekuipazhit dhe një shtetas egjiptian, ndërsa anija u fundos.
Gjashtë ditë më vonë, anija HS Dignity u godit pranë brigjeve bullgare. Njëmbëdhjetë anëtarë të ekuipazhit humbën jetën, shumica shtetas sirianë. Sipas aktivistit sirian për të drejtat e detarëve, Mohammad Hajjouz, ekuipazhi kishte vënë re një mjet detar pa pilot që po afrohej pas goditjes së parë.
Goditje edhe në ujërat territoriale, NATO shton praninë
Më 15 tetor, katër anije të tjera tregtare u vunë në shënjestër. Sipas ministres së Jashtme rumune, Oana-Silvia Toiu, sulmet ndodhën edhe brenda ujërave territoriale dhe zonës ekonomike ekskluzive të Rumanisë, duke shkaktuar tetë viktima të tjera.
Dy cisterna kimike, Wine Trader dhe Yara J, morën flakë pas goditjeve pranë kanalit të Sulinës, që lidh Detin e Zi me Danubin. Në Wine Trader, sipas operatorit të anijes, tre dronë shkaktuan vdekjen e gjashtë shtetasve beninas dhe një shtetasi rus.
Përballë këtij përshkallëzimi, sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, ka deklaruar se Aleanca ka forcuar praninë përgjatë krahut lindor. Bullgaria ka kërkuar avionë luftarakë dhe sisteme kundër dronëve, ndërsa Rumania ka shtuar patrullimet ajrore me F-16 dhe ka njoftuar investime të përshpejtuara në mbikëqyrje dhe neutralizim të dronëve e minave.
Rrezik për tregtinë dhe eksportet e drithërave
Pasojat nuk ndalen te siguria e lundrimit. Trafiku drejt porteve ukrainase ka rënë ndjeshëm dhe kostot e sigurimit për anijet janë rritur, duke shtuar presionin mbi kompanitë e transportit detar.
Rreth 90% e eksporteve bujqësore të Ukrainës kalojnë përmes Detit të Zi. Ukraina furnizon tregjet globale me rreth 15% të eksporteve të misrit, 10% të eksporteve të grurit dhe mban peshë kyçe në tregun e vajit të lulediellit.
Komiteti i Përbashkët i Luftës, që vlerëson rreziqet për tregun e sigurimeve në Londër, ka zgjeruar zonat me rrezik të lartë për të përfshirë pothuajse të gjithë rajonin e Detit të Zi, me përjashtim të ujërave territoriale të Turqisë, Rumanisë, Bullgarisë dhe Gjeorgjisë.
Administrata amerikane e Donald Trumpit ka kritikuar sulmet ndaj anijeve tregtare nga të dyja palët. Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, ka thënë se edhe anije që transportonin naftë për kompani amerikane janë goditur gjatë sulmeve ukrainase, ndërsa ka shtuar se nuk beson që ato të jenë shënjestruar qëllimisht.
Në terren, bilanci më i rëndë po bie mbi ekuipazhet civile dhe mbi zinxhirin e tregtisë detare. Me sulmet që po afrohen gjithnjë e më pranë ujërave të vendeve të NATO-s, Deti i Zi po konsolidohet si një nga hapësirat më të pasigurta për lundrimin tregtar dhe për furnizimin ushqimor ndërkombëtar.