Data është shpallur, por rregullat ende jo. Për zgjedhjet vendore të 9 majit, administrata zgjedhore po përballet me një boshllëk që lidhet drejtpërdrejt me hartën e re territoriale, ndërsa partitë vijojnë të mos bien dakord për ndryshimet që kërkon Kodi Zgjedhor.
KQZ kërkon ndërhyrje të shpejtë në Kodin Zgjedhor
Komisioneri Shtetëror i Zgjedhjeve, Ilirjan Celibashi, ka kërkuar që partitë politike të ulen sa më shpejt për të përshtatur Kodin Zgjedhor me territorin e ri administrativ ku do të zhvillohen zgjedhjet vendore.
Sipas tij, duhet të rishikohen dispozitat që lidhen me mënyrën e zgjedhjes së anëtarëve të këshillit, kriteret për përcaktimin e numrit të tyre dhe struktura e përfaqësimit të njësive të ndryshme territoriale brenda një njësie vendore.
Celibashi ka theksuar se këto ndryshime duhej të kishin ecur paralelisht me hartën territoriale, çka nënkupton se politika është sërish pas afateve në një çështje themelore për procesin zgjedhor.
Paralajmërimi: vonesat mund të krijojnë edhe probleme ligjore
Kreu i KQZ-së nuk e ka fshehur kritikën ndaj partive politike për zvarritjen e këtij procesi. Sipas tij, nëse harmonizimi i Kodit Zgjedhor me realitetin e ri territorial shtyhet përtej fundit të vitit, rreziku nuk mbetet vetëm praktik.
Celibashi paralajmëron se, përveç vështirësive për KQZ-në në përgatitjen e zgjedhjeve, mund të lindin edhe probleme të karakterit ligjor. Ky është një sinjal i fortë se procesi mund të hyjë në një zonë të paqartë, nëse politika vijon ta trajtojë reformën si çështje dytësore.
Përplasja për votimin elektronik dhe qëndrimi i PD
Një tjetër pikë mosdakordësie mbetet zgjerimi i votimit dhe numërimit elektronik. Celibashi këmbëngul që ky model të shtrihet të paktën në katër bashki, por sipas versionit të paraqitur prej tij, Partia Demokratike e refuzon këtë opsion.
Komisioneri ka pranuar se qëndrimi i PD-së nuk mund të anashkalohet, duke e cilësuar atë si partinë kryesore të opozitës. Ai ka argumentuar se pretendimet e demokratëve për sigurinë e sistemit nuk qëndrojnë, ndërsa i ka bërë thirrje mazhorancës të angazhohet në komunikim me opozitën dhe partitë e tjera për të kërkuar konsensus.
Pilotim i ri i inteligjencës artificiale në numërim
Në këto zgjedhje vendore pritet të testohet sërish edhe përdorimi i inteligjencës artificiale. Sipas Celibashit, teknologjia do të pilotohet në numërimin e votave në dy KZAZ, një në Tiranë dhe një në një bashki të vogël.
Testimi vjen në një moment kur vetë infrastruktura ligjore e zgjedhjeve mbetet e debatueshme. Kjo e bën edhe më të ndjeshme kërkesën për transparencë, standarde të verifikueshme dhe dakordësi politike për çdo element që prek besueshmërinë e procesit.
Padia për ndarjen territoriale dhe ndikimi te zgjedhjet
Demokratët kanë paralajmëruar se do ta çojnë në Gjykatën Kushtetuese ndarjen e re territoriale në 46 bashki. Megjithatë, sipas Celibashit, një atakim i tillë në gjykatë nuk prek përgatitjet e zgjedhjeve.
Edhe pse administrata zgjedhore thotë se puna vijon, mbetet e qartë se zgjedhjet po afrohen mes paqartësive të rëndësishme ligjore dhe politike. Kjo e zhvendos sërish barrën te partitë, që deri tani kanë prodhuar më shumë vonesa sesa zgjidhje.
Dekreti për datën e zgjedhjeve është firmosur, por kjo nuk e zgjidh boshllëkun rregullator që shoqëron procesin. Pa një marrëveshje të shpejtë për ndryshimet në Kodin Zgjedhor, zgjedhjet lokale rrezikojnë të hyjnë në fushatë me rregulla të papërshtatura për realitetin që vetë politika ka krijuar.
Nëse afatet shtyhen edhe më tej, paralajmërimi i KQZ-së nuk mbetet thjesht teknik: mund të kthehet në një krizë të re të parashikueshme, por të papenguar nga ata që kanë në dorë ta shmangin.