Komisioni Europian ka publikuar Progres-Raportin 2026 për Shqipërinë, duke i njohur vendit hapa përpara në procesin e negociatave me BE-në, në drejtësi dhe në ekonomi. Por pas këtij bilanci pozitiv në letër, dokumenti ngre një seri alarmesh për mënyrën si funksionojnë institucionet, për ndërhyrjet politike në drejtësi, për dobësitë e Kuvendit dhe për gjendjen e lirisë së medias.
BE njeh përparim, por kërkon ritëm real reformash
Sipas raportit, Shqipëria ka përmbushur kriteret e ndërmjetme në grupin e kapitujve që lidhen me çështjet themelore, përfshirë drejtësinë, të drejtat themelore dhe funksionimin e institucioneve demokratike. Komisioni vlerëson se autoritetet shqiptare kanë ruajtur orientimin strategjik drejt integrimit europian, me objektivin për të mbyllur kapitujt e negociatave deri në fund të vitit 2027.
Megjithatë, vetë dokumenti paralajmëron se mbajtja e këtij ritmi nuk vjen me deklarata politike, por me reforma të shpejta dhe cilësore. Në këtë pikë, raporti lë të kuptohet se progresi formal nuk e mbyll debatin për zbatimin real të standardeve europiane.
Kritika të drejtpërdrejta për Kuvendin dhe përplasjen politike
Një nga pjesët më të forta të raportit lidhet me funksionimin e demokracisë. Komisioni Europian konstaton se mungesa e dialogut politik dhe përplasjet mes shumicës dhe opozitës kanë kufizuar efektivitetin e Kuvendit.
Sipas versionit të raportit, Kuvendi nuk ka zbatuar disa vendime të Gjykatës Kushtetuese, ndërsa paraqitja e shpeshtë e nismave ligjore nga Këshilli i Ministrave, refuzimi sistematik i kërkesave të opozitës për komisione hetimore dhe politizimi i emërimeve në institucionet e pavarura kanë dobësuar mbikëqyrjen parlamentare ndaj qeverisë.
Komisioni kërkon gjithashtu një reformë zgjedhore gjithëpërfshirëse përpara zgjedhjeve vendore të vitit 2027, duke nënvizuar se disa rekomandime të kahershme të OSBE/ODIHR-it dhe Komisionit të Venecias mbeten ende të pazbatuara.
Drejtësia merr vlerësime, por raporti flet edhe për presion politik
Në fushën e drejtësisë, raporti vlerëson përfundimin e procesit të vettingut për gjyqtarët dhe prokurorët, duke e konsideruar atë si një zhvillim që ka forcuar pavarësinë, llogaridhënien dhe integritetin e sistemit.
SPAK përmendet pozitivisht për pavarësinë dhe rezultatet në hetimin e korrupsionit të nivelit të lartë. Por Komisioni nuk ndalet vetëm te ky vlerësim. Në dokument ngrihet shqetësimi se përpjekjet e zyrtarëve publikë dhe politikanëve për të ndikuar në sistemin gjyqësor, përfshirë SPAK-un, kanë vijuar edhe gjatë periudhës së raportimit.
Edhe për korrupsionin, toni mbetet i rezervuar. Sipas raportit, ndikimi real i masave kundër korrupsionit mbetet ende për t’u provuar, ndërsa kërkohet forcim i hetimeve, ndjekjeve penale dhe gjykimeve, sidomos për çështjet e profilit të lartë.
Media, protesta dhe administrata në fokusin kritik të Brukselit
Komisioni Europian ngre kritika të qarta edhe për lirinë e medias. Raporti vlerëson se garancitë ligjore për lirinë e shprehjes janë të pamjaftueshme dhe se pavarësia e medias ndikohet nga lidhjet politike dhe ekonomike, përqendrimi i pronësisë, mungesa e transparencës së financimit, si edhe presionet ndaj gazetarëve, përfshirë paditë SLAPP dhe kushtet e pasigurta të punës.
Një hapësirë e veçantë i kushtohet protestave qytetare të nisura në maj 2026 dhe protestave studentore të tetorit. Komisioni i përshkruan ato si mobilizimin më të madh qytetar që nga tranzicioni demokratik, ndërsa vëren se deri tani nuk është zhvilluar asnjë dialog.
Në administratën publike, Shqipëria vlerësohet mesatarisht e përgatitur, por raporti kritikon përdorimin e akteve normative nga qeveria për rishikime buxhetore pa mbikëqyrje parlamentare dhe konsultimet publike joefektive. Problemet shtrihen edhe te kushtet në burgje, e drejta e pronës dhe mbrojtja e pakicave.
Ekonomia merr nota pozitive, por me detyra të hapura
Në planin ekonomik, Komisioni evidenton se Shqipëria ruajti ritëm të fortë rritjeje gjatë vitit 2025, e mbështetur nga kërkesa e brendshme dhe turizmi. Raporti përmend uljen e deficitit të llogarisë korrente në nivel historik, rënien e raportit të borxhit publik, përmirësimin e tregut të punës dhe qëndrueshmërinë e sektorit bankar.
Vlerësime pozitive jepen edhe për sektorë si energjia, arsimi, doganat, shërbimet financiare, lëvizja e lirë e kapitalit, e drejta e shoqërive tregtare dhe politikat për ndërmarrjet. Po ashtu, për Planin e Rritjes së BE-së, Komisioni konstaton se Shqipëria ka përmbushur 33 nga 66 hapat që duhej të realizoheshin deri në dhjetor 2025.
Në kuadër të Instrumentit për Reforma dhe Rritje, Shqipëria ka në dispozicion mbi 920 milionë euro në grante dhe kredi, një shumë që e bën edhe më të fortë kërkesën për llogaridhënie konkrete mbi reformat dhe përdorimin e fondeve.
Në tërësi, raporti i Komisionit Europian jep një tablo me dy shpejtësi: nga njëra anë njeh progres në negociata, drejtësi dhe ekonomi, por nga ana tjetër rendit probleme të përsëritura që prekin zemrën e shtetit ligjor dhe të funksionimit demokratik.
Pikërisht këtu matet pesha reale e raportit: jo te retorika e suksesit, por te fakti që Brukseli vazhdon të evidentojë ndërhyrje politike, kufizim të rolit të Kuvendit, korrupsion të pazgjidhur dhe një klimë problematike për median.