Kosova po mbetet jashtë ritmit të zgjerimit të Bashkimit Evropian, në një moment kur Mali i Zi po i afrohet një etape kyçe drejt anëtarësimit. Gati katër vjet pas dorëzimit të aplikimit, Prishtina nuk ka marrë ende as hapin minimal procedural për shqyrtim formal, ndërsa bllokada duket se lidhet si me ngërçin politik brenda BE-së, ashtu edhe me barrën e pazgjidhur të dialogut me Serbinë.
Mali i Zi ecën përpara, Kosova mbetet në pritje
Më 4 nëntor, Komisioni Evropian përcaktoi qershorin e vitit 2027 si afat orientues për nënshkrimin e traktatit të anëtarësimit me Malin e Zi. Nuk bëhet fjalë për hyrje të menjëhershme në BE, por për një sinjal të fortë politik se Podgorica është shumë më afër vijës së finishit sesa fqinjët e saj.
Për Kosovën, tabloja është krejt tjetër. Edhe pse ndan të njëjtën perspektivë evropiane me vendet e rajonit, procesi i saj nuk ka hyrë ende zyrtarisht në shinat formale të anëtarësimit. Kjo e vendos Prishtinën në një pozitë dukshëm më të dobët krahasuar me ritmin që kanë pasur vende të tjera të Ballkanit Perëndimor.
Aplikimi i dorëzuar, por i pambërritur në shqyrtim
Kosova dorëzoi aplikimin për anëtarësim në BE në dhjetor 2022. Megjithatë, tetë presidenca të Këshillit të BE-së kanë kaluar pa e përcjellë kërkesën në Komisionin Evropian për vlerësim, që është hapi i domosdoshëm për nisjen e shqyrtimit formal.
Kryeministri Albin Kurti ka pretenduar se pozita e Kosovës nuk pasqyron përparimin e vendit dhe ka kërkuar statusin e kandidatit sa më shpejt. Por përtej deklarimeve politike, fakti mbetet se Kosova është i vetmi vend në rajon që ende nuk e ka marrë këtë status dhe as nuk ka kaluar pragun e parë procedural.
Krahasimi me rajonin e bën pritjen edhe më të rëndë: Serbisë iu deshën rreth dhjetë muaj që aplikimi t’i kalonte Komisionit Evropian, Malit të Zi rreth katër muaj, ndërsa Maqedonisë së Veriut më pak se dy. Kosova, edhe pas afro katër vjetësh, vazhdon të jetë në vendnumëro.
Pesë mosnjohjet dhe hija e dialogut me Serbinë
Një pjesë e bllokadës lidhet me faktin që pesë shtete anëtare të BE-së nuk e njohin Kosovën: Greqia, Spanja, Sllovakia, Rumania dhe Qiproja. Sipas vlerësimeve të ekspertëve të cituar në analizë, për këto vende edhe përcjellja e aplikimit në Komision mund të shihet si çështje me pasoja ligjore dhe politike.
Por kjo nuk është e vetmja pengesë. Një tjetër lexim e lidh ngecjen e Kosovës me mungesën e përparimit në dialogun me Serbinë, të cilin BE-ja vazhdon ta trajtojë si nyje themelore për çdo avancim në integrim.
Prej më shumë se tre vjetësh, drejtuesit e Kosovës dhe Serbisë nuk janë takuar në kuadër të dialogut të ndërmjetësuar nga BE-ja. Marrëveshjet e arritura mbeten kryesisht të pazbatuara, ndërsa Brukseli vazhdon ta kushtëzojë perspektivën evropiane të të dyja vendeve me normalizimin e marrëdhënieve.
Raporti i BE-së evidenton mangësi, por jo një përgjigje të plotë
Raporti i sivjetshëm i Komisionit Evropian evidenton mungesë përparimi në gjyqësor, rezultate të kufizuara në luftën kundër korrupsionit dhe zbatim të kufizuar të marrëveshjeve me Serbinë. Edhe kriza e zgjatur institucionale përmendet si faktor që ka ngadalësuar reformat.
Megjithatë, raporti nuk i rendit shprehimisht këto mangësi si arsye direkte pse aplikimi i Kosovës nuk po kalon për shqyrtim. Kjo lë të hapur dyshimin se vendimmarrja politike në BE po peshon po aq sa, ose edhe më shumë se, bilanci teknik i reformave.
Në këtë kuadër, mbetet e paqartë edhe çfarë përpjekjesh konkrete diplomatike ka bërë Qeveria e Kosovës për të bindur shtetet skeptike dhe nëse këto lëvizje kanë prodhuar ndonjë rezultat real.
Rreziku i mbetjes pas në rajon
Ndërsa vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor po ecin me ritme të ndryshme drejt BE-së, rreziku për Kosovën nuk është vetëm simbolik. Sipas vlerësimeve të ekspertëve, vonesa mund të thellojë pabarazitë politike dhe ekonomike në rajon, sidomos nëse vendet që afrohen me BE-në bëhen më tërheqëse për investitorët dhe fitojnë më shumë peshë në politikat evropiane.
Në skenarin më të pafavorshëm, Kosova mund të mbetet një fqinj periferik i BE-së, ndërsa diferenca me vendet pranë anëtarësimit bëhet gjithnjë e më e dukshme. Kjo do ta shtonte edhe presionin e brendshëm politik, sidomos nëse qytetarët shohin se vendet përreth lëvizin, ndërsa procesi i Kosovës mbetet i ngrirë pa afate dhe pa udhërrëfyes të qartë.
Pikërisht këtu del në pah problemi themelor: ndryshe nga liberalizimi i vizave, ku të paktën ekzistonte një listë kriteresh, për statusin e kandidatit Kosova nuk ka një trajektore të qartë. Dhe kur mungon rruga e shkruar, vendimmarrja mbetet edhe më e ekspozuar ndaj kalkulimeve politike të Brukselit dhe kryeqyteteve anëtare.
Mes reformave të papërfunduara, mosnjohjeve brenda BE-së dhe dialogut të ngrirë me Serbinë, rruga e Kosovës drejt unionit mbetet më shumë peng i politikës sesa i një kalendari të parashikueshëm.
Nëse për Malin e Zi ekziston tashmë një horizont orientues, për Kosovën ende nuk ka as sinjal nisjeje të qartë. Kjo e bën integrimin evropian jo vetëm një çështje standardesh, por edhe një provë të ashpër të ekuilibrave politikë në rajon dhe brenda vetë Bashkimit Evropian.