Vendimi i Hagës për Rohingyat: Mianmari përgjegjës për gjenocid, por zbatimi mbetet në ajër

0

Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë në Hagë e ka shpallur Mianmarin përgjegjës për gjenocidin ndaj pakicës myslimane Rohingya, duke dhënë një vendim me peshë të veçantë në të drejtën ndërkombëtare. Por përtej formulimit historik të gjykatës, pikëpyetja kryesore mbetet ajo që shpesh ndjek vendimet ndërkombëtare: a do të ketë realisht pasoja për shtetin e akuzuar dhe për viktimat?

Vendimi i Hagës për Rohingyat: Mianmari përgjegjës për gjenocid, por zbatimi mbetet në ajër

Një vendim që hyn në histori

Me nëntë vota pro dhe gjashtë kundër, gjykata më e lartë e OKB-së arriti në përfundimin se Mianmari ka kryer gjenocid ndaj Rohingyave. Sipas të dhënave të bëra publike, kjo është hera e parë në historinë 80-vjeçare të kësaj gjykate që një shtet shpallet përgjegjës për gjenocid.

Vendimi pritet të ketë ndikim përtej çështjes së Mianmarit, pasi shihet si precedent i rëndësishëm për mënyrën se si trajtohen akuzat për krimet më të rënda ndërkombëtare. Në këtë kuadër përmendet edhe çështja e ngritur nga Afrika e Jugut kundër Izraelit për luftën në Gaza, akuza që Izraeli i mohon.

Çfarë konstatoi gjykata për operacionet ushtarake

Ngjarjet që çuan në çështjen në Hagë lidhen me fushatën ushtarake të viteve 2016-2017, kur ushtria e Mianmarit ndërmori operacione ndaj komunitetit Rohingya. Gjatë asaj periudhe u raportuan vrasje civilësh, djegie fshatrash dhe zhvendosje masive drejt Bangladeshit.

Sipas gjykatës, vrasjet në shkallë të gjerë, dhuna seksuale dhe sulmet ndaj fëmijëve tregojnë se operacionet synonin shkatërrimin e një pjese të konsiderueshme të kësaj pakice. Kjo e rrëzon versionin zyrtar të Mianmarit, i cili kishte pretenduar se ushtria po vepronte kundër grupeve terroriste.

Gjykata vlerësoi se forcat ushtarake nuk kishin bërë dallim mes civilëve dhe luftëtarëve, një element kyç në arsyetimin që e çoi në përgjegjësi për gjenocid.

Nga padia e Gambias te pasojat politike

Çështja u dërgua në Hagë në vitin 2019 nga Gambia, e cila kërkoi që Mianmari të mbahej përgjegjës për shkeljen e Konventës së Gjenocidit. Lëvizja u pa atëherë si një sfidë e pazakontë, pasi një shtet afrikan mori përsipër të çonte përpara një çështje që prekte një krizë të rëndë humanitare në Azi.

Vendimi tani po lexohet edhe në kontekst më të gjerë politik. Në SHBA, sipas raportimeve, administrata Trump e ka kritikuar qasjen e gjykatës, ndërsa ambasadori amerikan në OKB, Mike Waltz, ka paralajmëruar se një prag më i ulët ligjor për të provuar gjenocidin mund të përdoret në të ardhmen edhe ndaj ushtarëve amerikanë.

Dëmshpërblim në letër, pasiguri në praktikë

Gjykata urdhëroi Mianmarin të dëmshpërblejë viktimat, të lejojë kthimin e sigurt dhe vullnetar të refugjatëve dhe t’u rikthejë pronat e humbura. Në plan juridik, vendimet e saj janë përfundimtare dhe detyruese.

Megjithatë, këtu nis problemi real: gjykata nuk ka mekanizma të vetët për ta imponuar zbatimin. Nëse shteti i shpallur përgjegjës nuk vepron, barra politike dhe diplomatike zhvendoset te Këshilli i Sigurimit i OKB-së, ku interesat e fuqive të mëdha shpesh e paralizojnë veprimin.

Ndërkohë, më shumë se 1.2 milionë Rohingya vazhdojnë të jetojnë në kampet e refugjatëve në Bangladesh, në kushte të vështira dhe pa një horizont të qartë për kthim me siguri, të drejta dhe shtetësi.

Një nga të mbijetuarit, Murshid Alam, e përmblodhi thelbin e krizës përtej formulave juridike: refugjatët nuk duan të mbeten përgjithmonë në kampe, por të kthehen në vendin e tyre me dinjitet, të drejta dhe shtetësi të rikthyer.

Për Rohingyat, vendimi i Hagës është një njohje e vonuar. Sfida e vërtetë mbetet nëse kjo njohje do të përkthehet në drejtësi konkrete dhe kthim real, apo do të mbetet edhe një tjetër fitore në letër e sistemit ndërkombëtar.

Artikulli i mëparshëmWorks at Laknas Interchange to Shut Down Secondary Tirana-Durrës Road at Night