Rikthimi i festivalit të filmit pas 14 vitesh nuk ka sjellë vetëm vëmendje kulturore, por edhe një përplasje të fortë mbi drejtimin që po i jepet kinematografisë shqiptare. Regjisori Mevlan Shanaj e ka goditur publikisht organizimin e festivalit dhe ka ngritur dyshime serioze se pas tij po shtyhet edhe një qasje që, sipas tij, dëmton drejtpërdrejt filmin shqiptar.
Shanaj e quan festivalin "palo" dhe vë në pikëpyetje organizimin
Në reagimin e tij publik, Shanaj e cilëson festivalin një organizim të dobët dhe problematik, duke pretenduar se po ndërtohet nga njerëz që, sipas tij, nuk respektojnë as standardet bazë të një eventi të tillë.
Ai ndalet veçanërisht te mënyra e ndarjes së çmimeve, duke e quajtur absurde dhënien e 16 çmimeve të karrierës në një festival. Për regjisorin, një praktikë e tillë jo vetëm e zhvlerëson vetë vlerësimin, por ngre pikëpyetje mbi seriozitetin e eventit.
Debati zhvendoset te ligji i ri për kinematografinë
Kritika e Shanajt nuk ndalet te festivali. Ai e lidh këtë zhvillim me përpjekjet për të kaluar një ligj të ri për kinemanë në Parlament, të cilin e kundërshton ashpër.
Sipas tij, struktura e re heq vetë konceptin e filmit dhe e zëvendëson me një qasje të përqendruar te "Agjencia e Shërbimit Audiovizual". Në leximin e regjisorit, ky ndryshim nuk është thjesht teknik, por një zhvendosje që rrezikon të nxjerrë nga fokusi prodhimin shqiptar dhe ta kthejë vendin në një hapësirë shërbimi për të huajt.
Pretendimi i fortë: goditje ndaj producentëve dhe regjisorëve shqiptarë
Shanaj shkon më tej kur thotë se projektligji, sipas vlerësimit të tij, synon dobësimin e prodhimit kombëtar dhe margjinalizimin e profesionistëve shqiptarë të kinemasë.
Ai pretendon se, nëse kjo logjikë miratohet, producentët dhe regjisorët vendas do të humbasin peshën e tyre reale në tregun e filmit. Sipas tij, kjo do të sillte një tkurrje të mëtejshme të filmit shqiptar, në vend që të ndërtohej një politikë publike për mbrojtjen dhe forcimin e tij.
Frika nga roli dytësor i profesionistëve shqiptarë
Një tjetër shqetësim i ngritur prej regjisorit lidhet me mënyrën se si do të pozicionohen profesionistët shqiptarë në rast të shtimit të produksioneve të huaja në vend.
Sipas Shanajt, ekziston rreziku që ata të mbeten kryesisht në role teknike apo në fund të hierarkisë së punës, ndërsa vendimmarrja krijuese dhe pesha reale e projekteve të mbetet jashtë Shqipërisë. Për të, çështja qendrore mbetet mungesa e një qëndrimi të qartë shtetëror për mbrojtjen e kulturës dhe filmit shqiptar.
Kinemaja shqiptare, mes rezistencës dhe mungesës së terrenit
Duke folur për gjendjen aktuale të prodhimeve shqiptare, Shanaj vlerëson se ajo që ka mbijetuar deri më sot në kinema lidhet më shumë me rezistencën e individëve sesa me një mbështetje të qëndrueshme strukturore.
Në këtë klimë, sipas tij, të rinjtë nuk e kanë terrenin e duhur për të krijuar filma me vlera artistike. Debati i hapur nga festivali dhe projektligji po rikthen në qendër një pyetje më të gjerë: nëse politikat publike po e mbështesin realisht filmin shqiptar, apo po e shtyjnë atë drejt dobësimit të mëtejshëm.
Përplasja e hapur nga Mevlan Shanaj e kthen vëmendjen te një fushë ku vendimet institucionale kanë ndikim të drejtpërdrejtë te identiteti kulturor dhe te mbijetesa e prodhimit vendas.
Deri tani, në qendër të debatit mbetet pikërisht kjo dilemë: nëse ndryshimet që po diskutohen do t'i shërbejnë kinemasë shqiptare, apo do ta lënë atë edhe më të pambrojtur përballë interesave të tjera.