Vdekja e papritur e këngëtarit Giorgos Mazonakis ka rikthyer në qendër të debatit një fushë ku reklama ecën shpesh më shpejt se provat shkencore: terapitë alternative dhe trajtimet e shitura si “rigjeneruese”. Në Greqi, alarmi është ngritur nga Shoqata Helenike e Hematologjisë, e cila kërkon më shumë kontroll institucional dhe më pak hapësirë për procedura që, sipas saj, reklamohen me pretendime të pambështetura.
Shoqata e hematologëve: rrezik nga trajtimet e paprovuara
Në njoftimin e saj, Shoqata Helenike e Hematologjisë thotë se rasti ka rikthyer në plan të parë situatën e pakontrolluar në fushën e të ashtuquajturave terapi alternative. Sipas të dhënave të bëra publike deri tani, ngjarja lidhet me një klinikë private të quajtur “Klinika e Qelizave Staminale”.
Shoqata sqaron se qelizat staminale hematopoietike përdoren në kushte të veçanta spitalore, kryesisht në transplantet e palcës së kockave për pacientë me leuçemi dhe sëmundje të tjera hematologjike. Sipas saj, këto qeliza rigjenerojnë qelizat e gjakut dhe jo inde të tjera të organizmit, ndaj çdo përdorim tjetër i reklamuar si zgjidhje e përgjithshme nuk është i dokumentuar shkencërisht dhe mund të jetë i rrezikshëm.
Çfarë është plazmafereza dhe pse mjekët kundërshtojnë përdorimin si “detox”
Bazuar në publikime dhe deklarata mjekësh, raportohet se Mazonakis kishte shkuar në këtë klinikë për t’iu nënshtruar plazmaferezës. Kjo procedurë terapeutike kryhet me pajisje të posaçme, në kushte spitalore dhe nga personel i specializuar, zakonisht në trajtimin e disa sëmundjeve autoimune.
Sipas hematologut Dr. Elias Pessach, plazmafereza nuk është një procedurë “detoksifikimi”, por një trajtim serioz mjekësor që kërkon monitorim të vazhdueshëm. Ai paralajmëron se procedura mund të sjellë efekte anësore, përfshirë ulje të tensionit, ulje të kalciumit në gjak, reaksione alergjike dhe çrregullime të ritmit të zemrës.
Shoqata thotë se në reklamimin e “mjekësisë alternative”, plazmafereza paraqitet si mjet për mirëqenie, jetëgjatësi dhe “pastrim” të organizmit, por këto pretendime, sipas saj, nuk mbështeten nga studimet klinike.
Mjekët kërkojnë dallim të qartë mes PRP-së, plazmaferezës dhe qelizave staminale
Dr. Pessach këmbëngul se termat që përdoren në tregun e këtyre shërbimeve nuk janë të këmbyeshëm. Sipas tij, plazmafereza është një procedurë, PRP-ja një tjetër, koncentrati i qelizave një tjetër dhe transplanti i qelizave staminale një tjetër.
Ai sqaron se PRP-ja përfshin marrjen e një sasie të vogël gjaku, përpunimin e tij dhe injektimin lokal të plazmës së pasur me trombocite. Sipas tij, PRP-ja nuk është plazmaferezë dhe nuk është terapi me qeliza staminale.
Po ashtu, ai thekson se qelizat staminale nuk janë “eliksir rinie”. Ekzistojnë, sipas tij, trajtime reale që shpëtojnë jetë në hematologji, por kjo nuk do të thotë se çdo produkt i reklamuar me terma teknikë përbën automatikisht trajtim të miratuar për plakjen, demencën, sëmundjet e zemrës apo “forcimin e organizmit”.
Pyetja që mbetet: kush i kontrollon këto struktura?
Shoqata Helenike e Hematologjisë kujton se që në vitin 2019 i kishte kërkuar autoriteteve greke hetim të menjëhershëm për strukturat që ofrojnë terapi qelizore të paautorizuara, forcim të mbikëqyrjes dhe informim zyrtar të publikut për rreziqet e mundshme. Tani ajo përsërit kërkesën që shteti të kërkojë prova të qarta për bazën shkencore të trajtimeve të reklamuara si “rigjeneruese”.
Nga ana e tij, Dr. Pessach ngre pyetjen se si kontrollohen në praktikë këto shërbime. Sipas tij, një kërkim i thjeshtë në internet nxjerr dhjetëra reklama për PRP, qeliza staminale, “serume rinie”, detox dhe wellness, të ofruara nga struktura dhe profesionistë të ndryshëm.
Ai thekson se jo çdo aktivitet i tillë është domosdoshmërisht i paligjshëm, por kërkon verifikim për licencat, kualifikimin profesional, bazën shkencore dhe kushtet ku kryhen procedurat. Mes kërkesave të ngritura janë regjistër publik i strukturave të licencuara, inspektime të papritura, kontroll i reklamave mjekësore në internet dhe sanksione reale kur konstatohen shkelje.
Mesazhi i mjekëve është i drejtpërdrejtë: qytetarët duhet të jenë skeptikë ndaj premtimeve për “mrekulli” shëndetësore dhe të kërkojnë informacion nga burime zyrtare e shkencore, jo nga fushata marketingu me terma teknikë dhe fasadë luksi.
Shkaku i vdekjes dhe çdo përgjegjësi eventuale mbeten çështje për hetimin zyrtar. Por debati që është hapur prek një problem më të gjerë: boshllëqet e kontrollit mbi një treg që shet shpresë, ndërsa prova bindëse shpesh mungojnë.