Shtetet e Bashkuara kanë pranuar për herë të parë në publik se disponojnë armë aktive në orbitë, një deklaratë që e zhvendos debatin për militarizimin e hapësirës nga zona e dyshimeve te pranimi zyrtar. Nga Pekini dhe Moska reagimi ka qenë i menjëhershëm, ndërsa ekspertët paralajmërojnë se kjo mund të ndezë një fazë të re të garës së armatimeve përtej Tokës.
Konfirmimi që ndryshon tonin e debatit
Sekretari amerikan i Forcave Ajrore, Troy Meink, deklaroi gjatë konferencës vjetore Ajrore, Hapësinore dhe Kibernetike se SHBA “tani ka armë në orbitë për kontrollin e hapësirës”. Ai nuk dha asnjë detaj për llojin apo numrin e sistemeve të vendosura, duke lënë të paqartë se për çfarë kapacitetesh bëhet fjalë konkretisht.
Pikërisht mungesa e transparencës e bën deklaratën edhe më të ndjeshme: Uashingtoni pranoi ekzistencën e armëve, por jo përmasën, natyrën apo kufijtë e përdorimit të tyre. Në një fushë ku paqartësia strategjike shpesh përdoret si mjet presioni, kjo lë vend për më shumë pyetje sesa përgjigje.
Çfarë nënkupton “kontrolli i hapësirës”
Sipas një zëdhënësi të Forcës Hapësinore amerikane, termi “kontroll i hapësirës” mund të përfshijë mjete kinetike dhe jo-kinetike për të ndikuar në aftësitë e kundërshtarëve. Sipas versionit zyrtar amerikan, këto kapacitete mund të përdoren si për mbrojtje, ashtu edhe për sulm.
Kjo formulë nuk e zbut domethënien e deklaratës. Përkundrazi, ajo konfirmon se hapësira po trajtohet gjithnjë e më hapur si terren i rivalitetit ushtarak, ku satelitët, komunikimet dhe infrastruktura orbitale shihen si objektiva të mundshëm në një përballje të ardhshme.
Reagimi i Kinës dhe Rusisë
Ministria e Jashtme e Kinës akuzoi Uashingtonin se po përgatitet për luftë në hapësirë dhe paralajmëroi kundër kthimit të orbitës së Tokës në fushëbetejë dhe në një front të ri të garës së armatimeve.
Edhe Kremlini reagoi shpejt. Zëdhënësi Dmitry Peskov tha se Rusia mban qëndrimin se hapësira duhet të mbetet pa armë dhe bëri thirrje për demilitarizim. Megjithatë, kjo përplasje diplomatike zhvillohet në një terren ku edhe vetë Rusia dhe Kina prej vitesh dyshohen se kanë zhvilluar kapacitete ushtarake për përdorim në hapësirë.
Frika nga përshkallëzimi dhe mbeturinat në orbitë
Ekspertë të fushës vlerësojnë se konfirmimi publik amerikan mund ta përshpejtojë një garë të re armatimesh mes tre fuqive kryesore. Astronomi Jonathan McDowell tha se ishte e arsyeshme të besohej se SHBA i kishte tashmë këto armë në orbitë, sidomos duke pasur parasysh vendosjen e satelitëve me ngarkesa të klasifikuara. Sipas tij, pas kësaj deklarate, Rusia dhe Kina mund të reagojnë duke zhvilluar ose vendosur sisteme të ngjashme.
Victoria Samson, drejtore për sigurinë dhe stabilitetin hapësinor në Secure World Foundation, e cilësoi deklaratën veçanërisht të rëndësishme, pasi një konfirmim i tillë publik nuk ishte bërë më parë nga zyrtarë amerikanë.
Një nga shqetësimet më serioze lidhet me përdorimin e armëve kinetike kundër satelitëve. Një precedent i rëndë u pa në vitin 2021, kur Rusia shkatërroi një satelit të vetin të pafunksionuar gjatë një prove me raketë anti-satelitore nga toka. Shpërthimi krijoi mijëra mbeturina në orbitë dhe ngriti alarm ndërkombëtar për rrezikun afatgjatë që paraqesin këto fragmente për misionet hapësinore dhe infrastrukturën orbitale.
Pranimi publik nga SHBA nuk dëshmon vetëm një kapacitet ushtarak që prej kohësh përflitej, por shënon edhe një hap të ri në normalizimin politik të armëve në hapësirë.
Nëse deri dje çështja lëvizte mes dyshimeve dhe sinjaleve të koduara, tani rivaliteti orbital po artikulohet hapur nga vetë shtetet. Dhe sa më pak qartësi të ketë për kufijtë e këtij militarizimi, aq më i madh bëhet rreziku që orbita të kthehet në frontin e ardhshëm të përplasjes globale.