Propozimet për ndryshime në Kodin e Procedurës Penale kanë hapur një debat të ashpër publik, me dyshime se ndërhyrja mund të ndikojë drejtpërdrejt te hetimet për korrupsion dhe te mënyra si vendosen masat e sigurisë ndaj zyrtarëve të lartë. Përballë argumentit se paraburgimi nuk mund të përdoret si dënim i parakohshëm, kritikët shohin një lëvizje të rrezikshme në një moment kur SPAK po heton nivele të larta të pushtetit.
Përplasja: garanci për të drejtat apo lehtësim për zyrtarët nën hetim?
Në debat u hodhën dy lexime krejt të kundërta për draftin. Njëra palë argumentoi se kufizimi i arrestit me burg rrezikon të dobësojë hetimet, sidomos në çështjet që prekin zyrtarë të lartë dhe korrupsionin. Pala tjetër këmbënguli se masa e sigurisë nuk mund të kthehet në ndëshkim pa një vendim përfundimtar të gjykatës.
Erald Kapri e lidhi draftin me klimën e krijuar nga hetimet e SPAK, duke ngritur dyshimin se ndryshimet mund t’u vijnë në ndihmë personave nën hetim. Sipas tij, qasja e re prek pikërisht zonën ku prokuroria ka pasur rezultatet më të ndjeshme politikisht: hetimin e niveleve të larta të qeverisjes.
Akuza politike ndaj shumicës
Arjon Sulo i dha debatit ton edhe më të fortë politik, duke e lexuar nismën si reagim të vonuar të qeverisë vetëm pasi drejtësia ka prekur emra të rëndësishëm. Sipas tij, qeveria ka mbajtur qëndrim të ashpër ndaj masave kufizuese kur në shënjestër kanë qenë kundërshtarët, ndërsa tani po flet për liri dhe standarde më të buta.
Në të njëjtën linjë, ai ngriti shqetësimin se nga arresti me burg mund të përjashtohen edhe vepra që lidhen me korrupsionin, intimidimin e dëshmitarëve dhe shkeljen e barazisë në tendera apo ankande publike. Pikërisht këto pika e bëjnë debatin më të ndjeshëm, pasi prekin drejtpërdrejt raportin mes reformës procedurale dhe luftës kundër korrupsionit në administratë.
Kundërshtimi: paraburgimi nuk mund të bëhet normë
Nga ana tjetër, Alban Dudushi dhe Filip Çakuli vunë theksin te një parim bazë i së drejtës penale: paraburgimi duhet të jetë mjeti i fundit, jo zgjidhja automatike. Ata kundërshtuan logjikën që suksesi i drejtësisë të matet me numrin e personave të futur në qeli para një vendimi të formës së prerë.
Sipas këtij qëndrimi, problemi real nis kur një i hetuar qëndron për vite në paraburgim dhe në fund përballet me një dënim më të lehtë sesa koha e kaluar në qeli. Në këtë lexim, kufizimi i arrestit me burg paraqitet si përpjekje për të frenuar abuzimin me masën më të rëndë të sigurisë, jo si pengesë ndaj hetimit.
Në qendër mbetet pyetja për efektin real te SPAK
Pika më e debatueshme mbetet nëse drafti thjesht rikthen standardin që arresti me burg të përdoret me kriter, apo nëse, siç pretendojnë kritikët, po ndërtohen barriera të reja për prokurorët në çështjet sensitive. Kjo pikë bëhet edhe më delikate kur në diskutim përmenden hetime që prekin figura të njohura politike dhe administrative.
Përtej retorikës televizive, thelbi i debatit është institucional: a po korrigjohet një praktikë e tepruar e paraburgimit, apo po zbuten rregullat pikërisht në kohën kur hetimet kanë hyrë më afër qendrës së pushtetit? Deri tani, kjo mbetet pyetja që drafti nuk e ka shuar, përkundrazi e ka bërë edhe më të mprehtë.
Debati për ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale po zhvillohet jo vetëm mbi parime juridike, por edhe mbi mosbesimin politik që shoqëron çdo ndërhyrje në rregullat e hetimit dhe ndalimit.
Kur propozimet prekin korrupsionin, tenderat publikë dhe zyrtarët e lartë, barra e shpjegimit bie mbi qeverinë dhe autorët e draftit: të provojnë se nuk po ndërhyjnë aty ku drejtësia ka filluar më në fund të trokasë.